📷 Foto: Jan dijkstra / CC BY-SA 4.0 via Wikimedia Commons.
Dieren spotten in Noordhollands Duinreservaat
Herfst en winter voor watervogels en vogeltrek: vanuit de hutten bij het Hoefijzermeer worden dan roerdomp, grote zaagbek, brilduiker, fuut en wilde zwaan gezien. Voorjaar en zomer voor de zangvogels, en vroeg voorjaar voor de amfibieen bij het Poeltje. Duingebied
Noordhollands Duinreservaat — Het reservaat ligt precies op de kalkgrens: het noordelijke deel is kalkarm, het zuidelijke kalkrijk. Daardoor vind je in een en hetzelfde gebied duinheide en kalkgrasland naast elkaar. PWN koppelt daar de claim aan dat hier 60 procent van alle in Nederland levende planten en dieren voorkomt; dat is een beheerdersclaim zonder onderbouwing in de bron. Je spot er vooral sovon telde hier in 2018-2020: "ruim 21.000 territoria van maar liefst 114 soorten". talrijkst: fitis 1.544, vink 1.335, winterkoning 1.315, grasmus 1.280, koolmees 1.176, zwartkop 1.169, roodborst 1.097. het gebied is landelijk van belang voor de nachtegaal (985 territoria) en heeft een aalscholverkolonie van ruim 900 broedparen. duinsoorten: graspieper 445, kneu 442, boomleeuwerik 364, roodborsttapuit 359, blauwborst 110, sprinkhaanzanger 108, oeverzwaluw 27, nachtzwaluw 7, geoorde fuut 5, lepelaar 5, roerdomp 1. zeldzaam en kwetsbaar: havik 13, tapuit 3, grauwe klauwier 1, wespendief 1. verdwenen als broedvogel: wulp, zwarte specht, paapje en geelgors; patrijs, zomertortel en veldleeuwerik hadden geen territorium. zoogdieren: schotse hooglanders en exmoorpony’s tussen bergen en heemskerk, het hele jaar, plus in het wild levende konijnen en reeen. pwn berichtte ook over de steenmarter. voor damhert, vos en boommarter vonden we geen bron die ze aan dit gebied koppelt. amfibieen in de duinen bij egmond: gewone pad, rugstreeppad en salamanders. vlinder: duinparelmoervlinder. libel: de gevlekte witsnuitlibel is de enige als natura 2000-doel aangewezen diersoort, naast de nauwe korfslak. de zandhagedis wordt alleen door een fotografiesite genoemd, niet door de beheerder. Beste periode: Herfst en winter voor watervogels en vogeltrek: vanuit de hutten bij het Hoefijzermeer worden dan roerdomp, grote zaagbek, brilduiker, fuut en wilde zwaan gezien. Voorjaar en zomer voor de zangvogels, en vroeg voorjaar voor de amfibieen bij het Poeltje.
Welke dieren zie je hier?
Ook aanwezig gemeld in dit gebied (333 soorten) aanwezigheid gemeld
Van deze soorten is bekend dat ze hier voorkomen (NDFF), maar over de zichtkans is nog niets vastgelegd.
Amfibie (7)
Libel (29)
Reptiel (1)
Spin (8)
Sprinkhaan (22)
Vlinder (30)
Vogel (207)
Zoogdier (grote grazer) (1)
Zoogdier (land) (20)
Zoogdier (land/water) (1)
Zoogdier (vleermuis) (7)
Wandelroutes
NS-Wandeling Noord-Hollands Duinreservaat
Van station Castricum naar Egmond aan Zee, langs bollenvelden, binnenduinen, voormalig duinboerenland en een waterinfiltratiegebied. Vanaf Egmond aan Zee terug met bus 165.
Rondje Soeckebacker
Geen officiele routenaam; de afstand komt van birdingplaces.eu, een vrijwilligersplatform.
Rondje Wei van Brasser en Doornvlak
Rondlopend, te voet of per fiets. Geen officiele routenaam; gegevens van birdingplaces.eu.
Kijkhutten & observatiepunten
🔭 Boetje van onze Kees
Beste moment: Winter
Vooral voor: Aalscholvers en andere watervogels; in de winter roerdomp, grote zaagbek, fuut en wilde zwaan
Uitzicht over het Hoefijzermeer, aan het fietspad. Je overziet het hele meer, maar je hebt een teleobjectief nodig.
🔭 Vogelkijkhut de Winterkoning
Vooral voor: Kleine plevier, waterhoen, winterkoning; te horen zijn glanskop, nachtegaal en staartmees
Kijkt uit over een duinmeertje.
🔭 Vogelkijkscherm Meertje van Vogelenzang
Beste moment: Winter
Vooral voor: Vooral eenden, soms een havik of ijsvogel
Ook bekend als de Karpervijver. De bron noemt dit nadrukkelijk een vogelkijkscherm met kijkgaten, geen hut.
🔭 De Hoeptuin
Vooral voor: Dodaars, ijsvogel, wilde zwaan
Bereikbaar via Bezoekerscentrum De Hoep, dicht bij het vlonderpad. Visit Castricum noemt dit de leukste plek om vogels te spotten in het reservaat.
🔭 De Aalscholver
Beste moment: Wintermaanden
Vooral voor: Aalscholver, grote zaagbek, brilduiker, wilde zwaan
Uitzicht op het Hoefijzermeer, in de buurt van de waterinlaat.
🔭 Vogelkijkhut Doornvlak
Vooral voor: Kleine plevier, bergeend, blauwe reiger, slobeend, kievit, scholekster, groenpootruiter
Net over de gemeentegrens van Castricum, bij bos Bakkum. Toegankelijk voor rolstoelgebruikers.
🔭 Vogelkijkhut bij het Vogelwater
Beste moment: Vooral in de winter, voor eenden
Vooral voor: Geoorde fuut, groenpootruiter, soms ijsvogel en roerdomp, veel eendensoorten
Op Landgoed Vogelwater bij Egmond, dat sinds 1933 eigendom is van de provincie Noord-Holland. De hut is gebouwd door de Vogelwerkgroep Castricum. Parkeer bij parkeerterrein Diederik en loop via de Scheilaan; kort na de kruising met de Staringweg ligt de hut rechts.
Praktische informatie
- Toegankelijkheid: Alleen van zonsopkomst tot zonsondergang, en alleen op de officiele PWN-wandel-, fiets- en ruiterpaden en speelterreinen. Van de paden af gaan is verboden. Fietsen op onverharde paden mag van zonsopkomst tot 10.30 uur. In het broedseizoen zijn bepaalde delen zichtbaar afgesloten; welke delen en welke data noemt PWN niet. De zeereep en de infiltratiegebieden zijn permanent gesloten. Een toegangsbewijs is verplicht: iedereen vanaf 18 jaar heeft een duinkaart nodig. Tarieven 2026: dagkaart 2,00 euro, weekkaart 6,00 euro, jaarkaart digitaal 14,50 euro, jaarkaart papier 18,00 euro, driejaarskaart digitaal 42,50 euro, papier 47,50 euro, ruiterkaart 5,50 euro per dag of 45,00 euro per jaar. Tot en met 17 jaar gratis. Zonder geldige kaart riskeer je een boete van 109 euro inclusief administratiekosten. Belangrijk om niet te verwarren: voor Nationaal Park Zuid-Kennemerland is geen duinkaart nodig.
- Parkeren: Hoofdingangen met parkeren bij de Egmonden: Middenweg en De Bleek. Verder parkeerterrein Diederik halverwege de Heereweg tussen Castricum en Egmond, en de parkeerplaats aan de Churchill-laan in Egmond aan Zee. Bij Bezoekerscentrum De Hoep is parkeergelegenheid en een fietsenstalling. PWN publiceert nergens parkeertarieven; een gebruikersbron meldt dat parkeren gratis is, maar dat is niet door de beheerder bevestigd. Wat wel vaststaat: de duinkaart is verplicht, los van het parkeren.
- Honden: Twee regels van PWN zelf, die elkaar tegenspreken. De algemene toegangsregels: "Je moet je hond altijd kort aangelijnd houden" en honden mogen niet van de wegen en paden af. De hondenpagina: "In het Noordhollands Duinreservaat zijn honden welkom op de wandel- en fietspaden als ze (kort) zijn aangelijnd", maar ook "Liever de hond los laten lopen? Je kunt gebruik maken van een van onze losloopgebieden." PWN noemt er elf: Castricum (Papenbergpad en Zanderij-route), Wijk aan Zee (Vuurbaakduin en Paasduin), Egmond aan Zee (Robbenzand, Kroonstad, Noordlob), Egmond Binnen (Overbos en het oefenveld bij parkeerplaats Oude Schulpweg), Bergen (Engelse Veld en Bergerbos). In het Bergerbos moeten honden van 15 maart tot 15 juni aan de lijn. Sledehondensport is niet toegestaan. PWN adviseert zelf: check altijd de borden op het terrein.
- Voorzieningen: Bezoekerscentrum De Hoep, Johannisweg 2, Castricum: dinsdag tot en met zondag 10.00-17.00 uur, maandag gesloten behalve in de schoolvakanties van regio Noord. Gratis entree, invalidentoilet, winkel; horeca noemt PWN niet. Bezoekerscentrum De Duinheide, Zeeweg 2, Bergen: rolstoeltoegankelijk met mindervalidentoilet, koffie en thee, verkoop van duinkaarten. Let op een tegenspraak: de pagina van De Duinheide zelf zegt "Zaterdag & zondag van 10.00 tot 17.00 uur", de overzichtspagina van PWN zegt "Woensdag, zaterdag en zondag". Bel 0251 664 411 als het erop aankomt. OV is uitstekend: station Castricum ligt aan het begin van de NS-wandeling, bus 165 rijdt tussen Egmond aan Zee en Castricum.
🌿 Regels in dit gebied
Beheerder PWN, het Provinciaal Waterleidingbedrijf Noord-Holland. Let op: niet alles binnen de Natura 2000-grens is van PWN. Landgoed Vogelwater bij Egmond is sinds 1933 eigendom van de provincie Noord-Holland; de observatiehut daar is gebouwd door de Vogelwerkgroep Castricum. hanteert eigen regels. Blijf op de paden, respecteer rustgebieden en afsluitingen, houd honden aangelijnd waar dat geldt, en gebruik geen drone — die zijn in vrijwel alle natuurgebieden verboden.
Status: Geverifieerd · Laatst gecontroleerd: 2026-10-29
Foto: Foto: Jan dijkstra / CC BY-SA 4.0 via Wikimedia Commons.
Twintig kilometer duin, en 114 soorten broedvogels
Het Noordhollands Duinreservaat loopt van Wijk aan Zee tot Bergen: PWN noemt het “zo’n 20 kilometer lang en 2,5 kilometer breed”. Het is daarmee het grootste aaneengesloten duingebied van Noord-Holland, en het stond tot nu toe niet op deze site.
Over de oppervlakte lopen twee getallen door elkaar, en dat heeft een reden. Het Natura 2000-gebied (nummer 087) is “ongeveer 5.240 ha”. Sovon telde een iets groter gebied, het PWN-beheergebied van 5.480 hectare. Beide kloppen, het zijn verschillende grenzen.
Sovon inventariseerde hier in 2018-2020 en vond “ruim 21.000 territoria van maar liefst 114 soorten”. Dat is de beste soortentelling die we voor welk Nederlands duingebied dan ook hebben gevonden.
Nachtegalen, en wat er verdween
Het opvallendste getal uit die telling: 985 territoria van de nachtegaal. Sovon noemt het reservaat “met bijna 1.000 territoria van bijzonder belang voor Nachtegaal”. Daarbij een aalscholverkolonie van ruim 900 broedparen.
De duinsoorten doen het wisselend. De boomleeuwerik (364 territoria) laat volgens Sovon “een sterke toename” zien, de roodborsttapuit staat op 359. Maar de tapuit is met drie territoria een Rode Lijst-soort op de rand, net als de grauwe klauwier met er een.
Eerlijk is eerlijk: er is ook verdwenen. Sovon: “Ook Wulp, Zwarte Specht, Paapje en Geelgors zijn als broedvogel verdwenen.” Voor patrijs, zomertortel en veldleeuwerik werd geen enkel territorium vastgesteld.
Een technisch punt dat verrassend is: ondanks die 114 soorten is dit gebied alleen onder de Habitatrichtlijn aangewezen, niet onder de Vogelrichtlijn. Er staan dus geen vogelsoorten als instandhoudingsdoel.
Zeven plekken om te kijken – maar niet van de beheerder
Er zijn zeven benoemde kijkplekken, en dat vraagt een kanttekening. PWN noemt op zijn eigen routepagina geen enkele kijkhut of uitkijkpunt. De namen komen van Visit Castricum, de VVV, en van oerij.eu. Drie bronnen bevestigen dat de hutten er zijn; de beheerder documenteert ze niet.
Vier van de zeven kijken uit op water, en dat maakt de winter hier het sterkste seizoen. Bij Boetje van onze Kees aan het Hoefijzermeer: “In de winter zie je bijvoorbeeld de roerdomp, grote zaagbek, fuut en wilde zwaan.” Bij De Aalscholver aan hetzelfde meer: grote zaagbek, brilduiker en wilde zwaan.
Vraag voor de zekerheid een wandelkaart bij een van de bezoekerscentra – daar staan de hutten wel op.
De duinkaart: verplicht, en vaak vergeten
Dit is het belangrijkste praktische punt van deze pagina. PWN: “Iedere bezoeker van 18 jaar of ouder moet een geldig toegangsbewijs (de duinkaart) bij zich dragen.” Tot en met zeventien jaar is het gratis.
Tarieven voor 2026: een dagkaart kost 2,00 euro, een weekkaart 6,00 euro, een digitale jaarkaart 14,50 euro en een papieren jaarkaart 18,00 euro. Online kopen is goedkoper dan bij de automaat. Er is ook een gratis Digiduinkaart-app.
Kun je geen geldige kaart tonen, dan “riskeert een boete van 109,- incl. administratiekosten”.
De meest gemaakte fout: denken dat deze kaart ook geldt in Nationaal Park Zuid-Kennemerland, of andersom. PWN zegt het expliciet: “Voor Nationaal Park Zuid-Kennemerland is geen duinkaart nodig.”
Honden: twee regels van dezelfde beheerder
PWN schrijft in de algemene toegangsregels: “Je moet je hond altijd kort aangelijnd houden.” Op de hondenpagina staat echter: “Liever de hond los laten lopen? Je kunt gebruik maken van een van onze losloopgebieden” – en dan volgen er elf.
Die losloopgebieden liggen bij Castricum (Papenbergpad, Zanderij-route), Wijk aan Zee (Vuurbaakduin, Paasduin), Egmond aan Zee (Robbenzand, Kroonstad, Noordlob), Egmond Binnen (Overbos en het oefenveld bij parkeerplaats Oude Schulpweg) en Bergen (Engelse Veld, Bergerbos). In het Bergerbos geldt van 15 maart tot 15 juni wel een aanlijnplicht.
Beide teksten zijn van PWN zelf. Wij lossen dat niet op: houd de hond aangelijnd, tenzij een bord ter plekke iets anders zegt. Dat is ook PWN’s eigen advies.
Praktisch
Het gebied is alleen open van zonsopkomst tot zonsondergang, en je moet op de paden blijven. De zeereep en de infiltratiegebieden zijn permanent gesloten, en in het broedseizoen gaan er delen dicht – welke, zegt PWN niet.
Mountainbiken mag, en fietsen op onverharde paden mag tot 10.30 uur. Voor paardrijden heb je een aparte ruiterkaart nodig.
Dit is een van de weinige grote natuurgebieden die je zonder auto bereikt: station Castricum ligt aan het begin van de 15 kilometer lange NS-wandeling naar Egmond aan Zee, met bus 165 terug.
De seizoensmail
Eén keer per maand een korte mail: welke dieren er die maand te zien zijn, in welke gebieden, en wat er die maand net begint of juist ophoudt. Niet vaker, en nooit een advertentie.
Je krijgt eerst een mailtje met een bevestigingslink. Pas als je daarop klikt sta je op de lijst — zo kan niemand jouw adres aanmelden.