Kramsvogel spotten in Nederland

Van oktober tot in maart. De kramsvogel broedt in Scandinavië en Noord-Rusland en komt hier alleen overwinteren. De hoofdtrek valt in oktober; bij aanhoudende noordoostenwind trekken er in één dag duizenden over. In november en december zitten de grootste groepen in het land, en pas eind maart verdwijnen de laatste weer naar het noorden. In de zomer is hij hier vrijwel afwezig.

Het formaat verraadt hem meestal al: de kramsvogel is met 22 tot 27 centimeter fors, de koperwiek met 19 tot 23 centimeter duidelijk kleiner en compacter. Kijk daarna naar de kop. De kramsvogel heeft een lichtgrijze kop en een grijze stuit die contrasteren met de kastanjebruine rug, en een zwarte staart. De koperwiek heeft een bruine kop met een opvallende roomwitte wenkbrauwstreep en een witte streep onder de wang. Vliegt de vogel weg, let dan op de flanken: koperrood bij de koperwiek, wit bij de kramsvogel. En luister — de kramsvogel roept hard en ratelend “tsjak-tsjak-tsjak”, de koperwiek een dun, hoog “tsieh”. Ze trekken vaak samen op, dus je kunt beide in dezelfde groep hebben.

In open en halfopen boerenland. Groepen foerageren op weilanden en op geploegd land, waar ze op de karakteristieke lijstermanier vooruit hippen, stilstaan en toeslaan. Zodra het gaat vriezen komen de wormen niet meer boven en schakelen ze over op bessen en fruit: meidoorn, lijsterbes, hulst en vooral rottende appels en peren in boomgaarden en tuinen. Een boomgaard met liggend fruit is in januari een van de betrouwbaarste plekken van het land.

Nauwelijks. Van de honderdduizenden vogels die hier overwinteren blijven er 10 tot 25 paren broeden, vooral in Zuid-Limburg, de Achterhoek en Twente. Dat aantal is de laatste decennia sterk gedaald en de soort staat daarom op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Broedende kramsvogels zitten meestal in kleine kolonies in hoog opgaande bomen langs vochtige graslanden, en ze verdedigen hun nest opvallend fel — kraaien en eksters die te dichtbij komen worden bekogeld met uitwerpselen.

Met fruit. Leg in een strenge winter halve appels op het gazon, liefst een paar meter uit de struiken vandaan zodat de vogels overzicht houden. Besdragende struiken die je niet snoeit — meidoorn, lijsterbes, vuurdoorn, hulst — doen de rest. Kramsvogels komen zelden alleen: heb je er één, dan volgen de anderen vaak binnen een dag, meestal in gezelschap van koperwieken en merels. Blijf op afstand van het raam, want ze zijn een stuk schuwer dan merels.

Hard en ratelend: “tsjak-tsjak-tsjak”. De koperwiek, waarmee hij in de winter vaak samen optrekt, roept juist een dun, hoog “tsieh”. Hoger op deze pagina staat een opname.