Gele kwikstaart spotten in Nederland

Van eind maart tot in september. Hij is een echte zomervogel die in Afrika ten zuiden van de Sahara overwintert. De voorjaarstrek loopt van eind maart tot in mei, de najaarstrek van half augustus tot in september, en dan verzamelen ze zich soms met honderden in rietmoerassen om te slapen voor ze vertrekken. In de winter zul je hem hier niet zien — zie je in januari een gele kwikstaart, dan is het de grote gele kwikstaart.

De rug, de staart en het leefgebied. De gele kwikstaart heeft een groengele rug, een korte staart en zit in open akkers en weiland. De grote gele kwikstaart heeft een blauwgrijze rug, een opvallend lange staart en zit bij stromend water: beken, stuwen, sluizen. Het mannetje van de gele kwikstaart heeft in de zomer bovendien een blauwgrijze kop met een witte wenkbrauwstreep, wat de grote gele kwikstaart mist. De namen suggereren familieverwantschap in formaat, maar het verschil zit in de staart, niet in het lichaam.

In grootschalig open boerenland, en tegenwoordig vooral op akkers. Oorspronkelijk was dit een vogel van vochtige rivierbegeleidende graslanden, maar in de moderne verkaveling zijn akkerbouwgebieden in Flevoland, Groningen en Zeeland de bolwerken geworden. Zoek naar een vogeltje dat op een kluit, een hekpaal of een gewasstengel zit met de staart wippend, of dat tussen grazend vee door loopt — het vee jaagt insecten op en de kwikstaarten profiteren mee.

Omdat zijn broedgebied verdwijnt. Sinds de jaren zestig is de stand met 50 tot 75 procent afgenomen, in grasland zelfs met zo’n 90 procent, en hij staat daarom op de Rode Lijst. Vroeg en vaak maaien vernietigt de nesten, die gewoon op de grond tussen de vegetatie liggen. Waar hij het nog goed doet is op akkers, maar ook daar bepaalt het gewas en het moment van bewerken of een broedsel het haalt.

Ondersoorten van dezelfde vogel, die je hier vooral op doortrek ziet. Het gaat om de kop van het mannetje: onze eigen vorm heeft een blauwgrijze kop met een witte wenkbrauwstreep, de Engelse kwikstaart heeft een geheel geelgroene kop met een gele wenkbrauwstreep, en de Noordse kwikstaart heeft een donkergrijze tot bijna zwarte kop met weinig of geen wenkbrauwstreep. Vrouwtjes zijn niet betrouwbaar op ondersoort te brengen, dus kijk naar de mannetjes in het voorjaar.

Een hoog, enkelvoudig en oplopend “tswie”. De zang is een triller. Hoger op deze pagina staat een opname.