Kuifeend spotten in Nederland

De kop en de rug. Het mannetje van de kuifeend is zwart-wit: gitzwarte kop, borst en rug, spierwitte flanken, een fel geel oog en een kuif die in de nek afhangt. Het mannetje van de tafeleend heeft juist een roodbruine kop met rode ogen, een zwarte borst en een lichtgrijze rug — dus grijs waar de kuifeend zwart is. Ze zwemmen vaak in dezelfde groep, en dan is het contrast meteen duidelijk. Bij de vrouwtjes let je op de kuif: de kuifeend heeft een kort kuifje, de tafeleend niet.

Aan de kuif en de rug. De topper mist de kuif en heeft een lichtgrijs gemarmerde rug, terwijl de rug van de kuifeend gitzwart is. De kop van de topper is bovendien groener glanzend en ronder, die van de kuifeend paarsig met een hoekiger profiel. Toppers zitten daarnaast vooral op het IJsselmeer en de Waddenzee, kuifeenden overal, ook op stadswater. Vrouwtjes zijn lastiger: een vrouwtje topper heeft een brede witte vlek rond de snavelbasis, bij de kuifeend is die veel kleiner of afwezig.

Vooral schelpdieren, en dan met name zoetwatermossels. Hij duikt daarvoor tot een meter of vier diep, blijft een halve minuut onder en komt met de schelp weer boven. De opkomst van de driehoeksmossel in het IJsselmeer en de randmeren is een van de redenen dat de aantallen in de vorige eeuw zo sterk zijn gestegen. Daarnaast eet hij kreeftachtigen, waterinsecten, zaden en plantendelen.

Overal waar het water dieper is dan ongeveer drie meter: plassen, meren, kanalen, vaarten en zandwinputten. Anders dan de wilde eend, die aan de oppervlakte grondelt, moet de kuifeend duiken en heeft hij dus diepte nodig. In de winter zitten de grootste groepen op het IJsselmeer en de randmeren, maar juist in stadsgrachten en parkvijvers kun je ze het beste van dichtbij bekijken.

Laat. Ze beginnen pas in mei of juni, veel later dan de meeste eenden, en dat heeft te maken met het voedsel: de vrouwtjes wachten tot er genoeg waterinsecten zijn voor de jongen. Het nest ligt goed verstopt in oevervegetatie, vaak op een eilandje. Nederland telt 17.000 tot 20.500 broedparen, verspreid over het hele land, met een voorkeur voor weidegebieden met brede sloten en vaarten.

Tijdens de balts laat het mannetje hoge fluitende, gorgelende en trillende geluiden horen. Het vrouwtje roept een laag “raah-raah”. Hoger op deze pagina staat een opname.