Watersnip spotten in Nederland

Dat is een watersnip, en hij maakt het niet met zijn stem. Tijdens de baltsvlucht duikt het mannetje schuin omlaag met de buitenste staartveren gespreid; de luchtstroom laat die veren trillen en dat levert een zwevend, blatend geluid op dat over het hele terrein hangt. Vandaar de volksnaam hemelgeit. Het is een van de merkwaardigste geluiden van de Nederlandse natuur en je hoort het vooral in de schemering, van april tot juni boven natte veengraslanden.

Aan de snavel en de streping. De snavel is opvallend lang en recht, ongeveer een kwart van de totale lichaamslengte, en de kop en rug zijn sterk gestreept met lichte lengtebanen over een donkerbruine ondergrond — perfecte camouflage in gras en riet. Je ziet hem daardoor meestal pas als hij vlak voor je voeten opvliegt, met een schor “ketsj” en een snelle zigzagvlucht die hem van roofvogels afhoudt.

De snavel is beslissend: die van de watersnip is zeer lang, die van het bokje merkbaar korter en het bokje is bovendien kleiner en compacter. Het gedrag helpt nog beter. Een watersnip vliegt bij verstoring luid roepend en zigzaggend hoog weg; een bokje blijft tot het laatste moment stilzitten, vliegt dan zwijgend en recht een klein stukje op en ploft weer neer. Vliegt er zwijgend iets vlak voor je voeten op dat meteen weer verdwijnt, dan is het meestal een bokje.

Op natte, zachte bodem waar de snavel in kan: drassig kruidenrijk grasland op veen, moerassen, plas-draspercelen en modderige oevers. Als broedvogel zit hij vooral in extensief beheerde veengraslanden in Noord- en West-Nederland. In de winter is hij veel breder verspreid en gebruikt hij elk nat hoekje, ook kleine greppels en natte weilandranden.

De stand is sinds de jaren vijftig met ongeveer 75 procent gedaald en de soort staat als bedreigd op de Rode Lijst; er broeden nog 900 tot 1.450 paren. De oorzaak is ontwatering: een watersnip heeft bodem nodig die zacht genoeg is om met zijn lange snavel in te peilen, en een gedraineerd, strak beheerd weiland is voor hem letterlijk te hard. Daarbij komen vroeg maaien en het verdwijnen van kruidenrijk grasland.