Veldleeuwerik spotten in Nederland

In grootschalig open landschap: de duinen, heidevelden, extensief beheerde graslanden en akkergebieden. De beste gebieden liggen in Noordoost-Groningen, Zuid-Limburg en de kuststreek. Hij mijdt bomen en bosranden volledig — een enkele boomrij in een weiland is al genoeg om hem te laten verdwijnen.

Maart tot juni, in de ochtend. Dan voeren de mannetjes hun zangvlucht uit. Buiten het broedseizoen is hij er ook, maar veel stiller; in stoppelvelden foerageren dan groepen. In het najaar en voorjaar trekken bovendien Scandinavische vogels door, met een piek in oktober.

Het mannetje stijgt al zingend op tot boven de honderd meter, blijft daar zwevend hangen en zingt onafgebroken door voordat hij langzaam naar beneden zakt. Zo’n vlucht duurt vaak minuten; de langste geregistreerde zang duurde 56 minuten. Je hoort hem meestal eerder dan je hem ziet — zoek als een stipje recht boven je.

Aan een onopvallend bruingestreept verenkleed met een lichte buik, een kort en stomp kuifje dat hij kan opzetten, en in de vlucht een witte achterrand aan de vleugel en witte staartzijden. Hij is 16 tot 18 centimeter groot. Verwar hem niet met de graspieper, die kleiner is en geen kuif heeft.

De populatie is sinds 1960 met ruwweg 95 procent gekrompen: van een half miljoen tot driekwart miljoen paren naar 34.000 à 44.000. De hoofdoorzaak is de intensieve landbouw — te vaak maaien, waardoor twee of drie legsels niet meer lukken, minder insecten om jongen mee groot te brengen, en ploegen voor de winter waardoor stoppelvelden verdwijnen. In de duinen speelt vergrassing door stikstof mee.