Veldmuis spotten in Nederland

In open gebied met gras of graan: graanakkers, wegbermen, dijken, kwelders en graslanden. Hij houdt van droge terreinen met kort gras en mijdt natte gebieden, bos en dichte vegetatie. Hij is overal in Nederland verspreid; van de Waddeneilanden zit hij alleen op Ameland en Schiermonnikoog.

Aan de paadjes. Veldmuizen lopen vaste routes tussen hun holen en drukken het gras daarbij plat; door urine kleuren die sporen donker. Zo ontstaat een net van smalle, donkere lijntjes door de vegetatie, met om de zoveel meter een holletje van ongeveer 3,5 centimeter doorsnee. In een dijktalud of berm is dat vaak van een afstand al te zien — vaak makkelijker dan het dier zelf.

Vooral in de schemering en ’s nachts, maar hij heeft ongeveer tien korte activiteitsperioden per etmaal met steeds zo’n twee uur rust ertussen, dus ook overdag schiet er weleens een over een paadje. Hij houdt geen winterslaap en is dus het hele jaar te zien.

De veldmuis is een woelmuis: gedrongen, stompe snuit, kleine oren en ogen, en een korte staart van 25 tot 45 millimeter bij een lichaam van 90 tot 130. De bosmuis is daarentegen slank, met grote ogen en oren en een staart bijna zo lang als zijn lichaam. De aardmuis lijkt sterk op de veldmuis maar heeft een iets langere staart, ruwere vacht en zit juist in vochtiger, ruiger terrein.

De veldmuisstand schommelt sterk: na een piekjaar volgt een instorting. Tot 1950 kwamen echte muizenplagen regelmatig voor, daarna verdwenen ze grotendeels, maar sinds 2000 zijn ze terug — in 2004/2005, 2007/2008 en het spectaculaire 2014/2015 in Friesland. Zo’n piek werkt door in de hele voedselketen: dan zit het vol met torenvalken, buizerds, velduilen en hermelijnen.