Boomleeuwerik spotten in Nederland

Op voedselarme, leemarme zandgronden: langs zandverstuivingen, op heide, in open dennenbos met kapvlaktes en op zandige militaire oefenterreinen. De Veluwe, de Utrechtse Heuvelrug, Drenthe, de Brabantse zandgronden en de duinen zijn de beste streken. Hij heeft een mozaïek nodig van kaal zand, lage vegetatie en verspreide bomen om vanaf te zingen.

Vanaf eind februari tot juni, in de vroege ochtend en de schemering. Hij is een korteafstandstrekker: de najaarstrek loopt van eind september tot december, de voorjaarstrek van februari tot april. Een deel blijft hier overwinteren, naar schatting 300 tot 500 vogels.

Aan een melancholiek, jodelend geluid: lange reeksen dalende, warme fluittonen, “lululu-lululu”, die van ver dragen. Veel mensen vinden het de mooiste vogelzang van de heide. Hij zingt bovendien vaak in het donker door, zowel voor zonsopkomst als op heldere nachten — wie in februari ’s avonds over de Veluwe loopt, hoort hem soms als enige.

Kijk naar de staart en luister naar de roep. De boomleeuwerik heeft een opvallend korte staart, waardoor hij in de vlucht bijna vleermuisachtig oogt, plus een duidelijke lichte wenkbrauwstreep, roestige wangen en een zwart-witte vlek op de vleugelbocht. Zijn roep bestaat uit heldere fluittonen zonder de rollende r die de veldleeuwerik erin legt.

Hij stijgt al zingend op in wijde, golvende cirkels boven zijn territorium, klimt daarbij steeds hoger, en eindigt met een spiraalvormige duik naar beneden. Anders dan de veldleeuwerik blijft hij niet op één plek hangen. Nederland telt 5.200 tot 6.600 broedparen en het aantal is in vijfentwintig jaar vervijfvoudigd — een van de weinige goednieuwsverhalen op de heide.