Kneu spotten in Nederland

In de zomer is het mannetje onmiskenbaar: een karmijnrode borst en een rode vlek op het voorhoofd, boven een grijze kop en een warmbruine rug. Buiten de broedtijd verbleekt dat rood sterk en lijken mannetjes op vrouwtjes, die grijsbruin zijn met vage streping. Let dan op de vorm: slank, met een lange, gevorkte staart met witte randen, en een korte grijze kegelsnavel. In de vlucht valt het witte streepje langs de vleugel op.

Vrijwel uitsluitend zaden van wilde kruiden — distels, brandnetels, kaardebol, paardenbloem, herderstasje — en dat geldt ook voor de jongen. Dat is uitzonderlijk: de meeste zangvogels voeren hun kuikens insecten, maar een kneu brengt zaadpap. Ze vliegen daarvoor tot drie kilometer van het nest naar een goede zaadplek. Die volledige afhankelijkheid van onkruidzaad verklaart meteen waarom het slecht met hem gaat.

Omdat zijn voedsel verdwijnt. Sinds de jaren zeventig is de stand met minstens 35 tot 50 procent gedaald, mogelijk meer dan 60 procent sinds 1990. De oorzaken: onkruidbestrijding, monoculturen en het verdwijnen van ruige akkerranden en braakliggende hoeken, waardoor er simpelweg minder zaadrijke kruiden overblijven. De laatste tien jaar stabiliseert de stand zich, maar op een laag niveau.

In halfopen landschap waar lage struiken naast kruidenrijke, zaadrijke vegetatie staan: duinen, heide, ruige akkerranden, jonge natuurontwikkelingsgebieden, spoortaluds en dorpsranden met struweel. Ze broeden half in kolonies, dus waar er één zit, zitten er vaak vijf of tien in dezelfde struikengroep. Buiten de broedtijd zwerven ze in groepen rond op zoek naar zaad.

De naam is klanknabootsend en gaat terug op zijn roep: een droog, ratelend “knutter” dat groepjes onderling voortdurend laten horen, ook in de vlucht. In het Nederlands is die roep verbasterd tot kneu; in oudere volksnamen kom je hem ook tegen als knutter of vlasvink — dat laatste omdat hij graag lijnzaad at toen er nog vlas werd verbouwd. De zang zelf is gevarieerd en aangenaam, en was de reden dat kneuen vroeger veel als kooivogel werden gevangen.

Een droog, ratelend “knutter” dat groepjes onderling voortdurend laten horen, ook in de vlucht. De Nederlandse naam is klanknabootsend en gaat rechtstreeks op die roep terug. Hoger op deze pagina staat een opname.