Zwarte mees spotten in Nederland

In naaldbossen op de zandgronden, met een duidelijke voorkeur voor sparren: de Veluwe, Drenthe, Twente, de Utrechtse Heuvelrug en de Brabantse en Limburgse bossen. Ook in duinen met dennenaanplant. Buiten naaldbos zie je hem zelden, tenzij je tuin er direct aan grenst.

Aan de nekvlek en het ontbreken van geel. De zwarte mees heeft een witte vlek midden op het achterhoofd die van bovenaf tot in de kruin doorloopt — dat kenmerk is beslissend. Verder mist hij de gele borst en de zwarte buikstreep van de koolmees, en is hij duidelijk kleiner en grijzer. Hij heeft een klein kuifje dat hij opzet als hij opgewonden is.

Zijn zang is een snel op-en-neergaand “wietsje-wietsje-wietsje”, hoger en haastiger dan de trage “tie-ta-tie-ta” van de koolmees. Toch is het geluid variabel en lijkt het soms verwarrend veel op dat van de koolmees. Vuistregel: klinkt het als een koolmees maar dan sneller en ijler, en sta je in een sparrenbos, dan is het de zwarte mees.

In de zomer vooral insecten, kevers en spinnen; in de winter zaden van lariks en spar. Dan verschijnt hij ook op voedertafels voor zonnebloempitten en noten. Kenmerkend is dat hij daar niet blijft eten maar telkens iets meeneemt en wegstopt tussen naalden, schors en mos — hij legt voorraden aan.

Niet best. Na een periode van groei door de aanplant van naaldbos gaat de stand sinds 1985 achteruit, het laatste decennium met meer dan vijf procent per jaar. Nederland telt nog 14.000 tot 18.000 broedparen en hij staat als kwetsbaar op de Rode Lijst. Minder naaldbos speelt mee, en mogelijk een tekort aan kalk in verzuurde bossen, waardoor eischalen te dun worden. In invasiejaren als 1989 en 2015 kwamen er in het najaar juist grote aantallen uit Rusland deze kant op.