Grote vos spotten in Nederland

Twee kenmerken, en samen zijn ze sluitend. Kijk eerst langs de achterrand van de voorvleugel: de kleine vos heeft daar een rij blauwe maantjes, de grote vos niet. Tel daarna de zwarte vlekken in het middenveld van de voorvleugel: bij de grote vos zijn dat er vier, bij de kleine vos drie. Formaat helpt ook — de grote vos is fors — maar dat is op een foto zonder referentie lastig te beoordelen, dus houd het bij de maantjes en de vlekken.

Ja, en dat is de reden dat je hem in februari al kunt zien. Hij kruipt in het najaar weg in een grot, een holle boom, een houtstapel en zelfs in nestkasten, en komt op de eerste warme dagen van het jaar tevoorschijn om zich op te warmen. Zie je in maart een grote oranjebruine vlinder op een zonnige boomstam, dan is dat een dier dat de hele winter heeft doorstaan — niet een verse vlinder.

Hij is bezig. Begin twintigste eeuw was hij algemeen, daarna verdween hij vrijwel volledig en stond hij als ernstig bedreigd te boek. Sinds 2010 nemen de waarnemingen weer duidelijk toe door aanvoer vanuit het oosten, en sinds 2019 is voortplanting in Nederland opnieuw vastgesteld. Hij staat nu als Kwetsbaar op de Rode Lijst — nog steeds zeldzaam, maar het gaat de goede kant op.

In vochtige, open bossen, langs bosranden, in oude boomgaarden en op plekken met grote solitaire bomen. De iep is zijn belangrijkste waardplant, daarnaast zoete kers, populier en wilg. Omdat de rupsen in iepen zitten, zijn oude lanen en landgoederen met iepen kansrijke plekken — al heeft de iepziekte daar historisch flink in gehakt.

In het begin gezamenlijk. Jonge rupsen van de grote vos leven in groepen in een gemeenschappelijk spinsel in de boom, wat ze bescherming biedt tegen predatoren; pas later gaan ze alleen verder. Verpoppen doen ze laag bij de grond, hangend aan allerlei structuren. Zo’n spinselnest hoog in een iep is vaak het eerste teken dat er grote vossen in de buurt zitten.