Tafeleend spotten in Nederland

Aan het kleurenschema van het mannetje: een roodbruine kop met opvallend rode ogen, een zwarte borst en stuit, en daartussenin een lichtgrijze rug en flanken. Dat grijze middenstuk is het snelste kenmerk, want de kuifeend waarmee hij vaak samen zwemt is daar juist zwart-wit. Let ook op het profiel: de tafeleend heeft een hoog, vloeiend hellend voorhoofd dat in de snavel overloopt, waardoor zijn kop een driehoekige indruk maakt. Het vrouwtje is grijsbruin met een lichtbruine kop en een vage lichte streep rond het oog.

Kijk naar de rug en de kuif. De tafeleend heeft een lichtgrijze rug en geen kuif; de kuifeend heeft een gitzwarte rug en een kuif die in de nek afhangt. De kop verschilt ook: roodbruin met rode ogen bij de tafeleend, zwart met een fel geel oog bij de kuifeend. Ze zitten vaak in dezelfde groep op dezelfde plas, dus je kunt ze meestal direct naast elkaar vergelijken. In eetgedrag verschillen ze ook: de tafeleend eet meer plantaardig, de kuifeend vooral schelpdieren.

Op grote, voedselrijke plassen en meren, en op langzaam stromende rivieren met begroeide oevers. In het winterhalfjaar zijn de randmeren, het IJsselmeer, de Zeeuwse en Zuid-Hollandse wateren en de grote zandwinplassen de betrouwbaarste plekken. Overdag liggen ze vaak stil en samengepakt te rusten in het midden van de plas; het foerageren doen ze grotendeels in de schemering en ’s nachts.

De aantallen dalen sinds de jaren tachtig, zowel als broedvogel als in de winter. De oorzaken liggen deels buiten Nederland, in de broedgebieden in Oost-Europa en Rusland, en deels in de kwaliteit van het water hier: helderder water met minder waterplanten en minder ongewervelden levert minder voedsel op. Ook predatie van nesten speelt mee. Met 1.700 tot 2.100 broedparen is hij bij ons een schaarse broedvogel gebleven.

Meer plantaardig dan de meeste duikeenden: zaden, wortels en delen van waterplanten, aangevuld met insecten, larven, kleine kreeftachtigen en af en toe een visje of amfibie. Hij duikt daarvoor naar de bodem, meestal niet dieper dan twee tot drie meter, en blijft ongeveer twintig seconden onder. Dat verklaart waarom hij het liefst op ondiepere, plantenrijke plassen zit dan de kuifeend.

Het vrouwtje kwaakt laag. Het mannetje maakt tijdens de balts een merkwaardig geluid, alsof een speelgoedautootje wordt opgewonden. Hoger op deze pagina staat een opname.