Geelgors spotten in Nederland

Als het begin van Beethovens Vijfde, maar dan met een uitgerekte slotnoot: een reeks korte, gelijke tonen gevolgd door een langgerekte hogere of lagere uithaal — “dzi-dzi-dzi-dzi-dzèèèè”. In het Engelse taalgebied wordt dat wel weergegeven als “a little bit of bread and no cheese”. Hij zingt vanaf een vaste post bovenin een struik, een hek of een draad, en houdt dat uren vol op warme voorjaarsdagen. Wie dat ritme eenmaal kent, hoort geelgorzen langs elke houtwal in het oosten.

Aan het geel en de lange staart. Het mannetje heeft een grotendeels knalgele kop en gele onderdelen met bruine streping over de flanken; het vrouwtje is doffer maar houdt meestal een duidelijke gele waas. Beide hebben een warm roodbruine stuit — een goed kenmerk, want dat heeft geen andere gele vogel bij ons — en witte buitenste staartpennen die bij het wegvliegen oplichten. Verwarring met de gele kwikstaart is mogelijk, maar die is slanker, korter van staart en zit op akkers in plaats van in struiken.

In kleinschalig boerenland met houtwallen, singels en bosjes, en op heide en droge zandgronden. Het zwaartepunt ligt in Oost-Nederland: Drenthe, Overijssel, de Achterhoek, de Veluwe en Brabant. Uit West-Nederland is hij inmiddels verdwenen, en dat is een direct gevolg van schaalvergroting — waar houtwallen en ruige perceelranden weg zijn, is hij weg. In Drenthe en het noordoosten neemt hij de laatste jaren juist weer toe.

Vooral zaden, en dan met name van granen zoals tarwe en haver, aangevuld met zaden van akkerkruiden. In het broedseizoen schakelt hij over op insecten om de jongen groot te brengen — dat eiwit hebben de kuikens nodig. Die twee eisen samen verklaren waar hij zit: hij heeft zowel zaadrijke akkerranden en stoppels nodig als insectenrijke ruigte, en juist die combinatie is in modern boerenland zeldzaam geworden.

Ja, en dan zelfs makkelijker dan in de zomer. De Nederlandse broedvogels blijven hier en er komen 70.000 tot 85.000 wintergasten bij. Ze verzamelen zich dan in groepen op zaadrijke plekken: stoppelakkers, vogelakkers, ruige bermen en boerenerven met een voerplek. Zo’n groep bevat vaak ook vinken, kepen en rietgorzen. Het is een van de weinige soorten waarbij de winter een beter moment is om ze goed te bekijken dan het broedseizoen.