Uitkijktoren in de Onnerpolder bij het Zuidlaardermeer 📷 Foto: Wutsje / CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons.

Dieren spotten in Zuidlaardermeergebied en Hunzedal

Meer, moeraspolders en beekdal · Groningen / Drenthe · beheer: Het Groninger Landschap. De Natura 2000-gebiedsnotitie zegt: "Het Zuidlaardermeergebied is grotendeels in eigendom en beheer van het Groninger Landschap." Het gebiedendocument van 2006 noemt daarnaast Stichting Het Drentse Landschap, Het Meerschap, waterschap Hunze en Aa’s en de gemeente Tynaarlo. Het Groninger Landschap werkt samen met Het Drentse Landschap aan herstel van het watersysteem.

Voorjaar voor de broedvogels en de witwangstern-kolonie aan het meer. Winter voor de eenden en ganzen: vanuit de Kiekhorn zijn dan pijlstaart, wintertaling en slobeend te zien, bij Leinwijk de grote zaagbek en soms de roerdomp, en de Natura 2000-doelen kleine zwaan, kolgans, smient en toendrarietgans zijn allemaal wintersoorten. Let op: juist in dat winterseizoen, van 15 september tot 15 april, geldt een afstandsregel van 300 meter tot rustende vogels op het water. Het Groninger Landschap adviseert te komen kort na zonsopgang of kort voor zonsondergang. Meer, moeraspolders en beekdal

Zuidlaardermeergebied en Hunzedal — Twee grote zoogdieren teruggebracht met jaartal en al - bever in 2008-2010, otter in 2015 met drie verweesde dieren uit Ureterp - plus een zeearend die er sinds 2017 broedt. Dat alles in een gebied met vier kijkvoorzieningen, waarvan een rolstoelvriendelijk. Je spot er vooral natura 2000-doelen (gebied 020, alleen vogelrichtlijn). broedvogels met doelaantal: rietzanger 200 paren, porseleinhoen 15 paren, roerdomp 5 paren. niet-broedvogels: kleine zwaan, kolgans, smient, slobeend en toendrarietgans. het groninger landschap noemt als kernsoorten van het hunzedal: zeearend, bever, otter, witwangstern, geoorde fuut en roerdomp. bever: herintroductie in 2008-2010. otter: teruggebracht in 2015 met drie verweesde dieren uit een opvangcentrum in ureterp. zeearend: broedt sinds 2017 in het hunzedal. in de westerbroekstermadepolder en kropswolderbuitenpolder: steltkluut en geoorde fuut als broedvogels, verder lepelaar, kwak, ralreiger, witvleugelstern, kievit, goudplevier, veldleeuwerik, pijlstaart, wintertaling en slobeend, met koniks en schotse hooglanders als grazers. bij leinwijk en wolfsbarge: blauwborst (broedend), rietzanger, rietgors, graspieper, grote aantallen ganzen, in de winter grote zaagbek en soms roerdomp, met nederlandse landgeiten als grazers. voor reeen, amfibieen, reptielen, libellen en vlinders vonden we geen bron die een soort aan dit gebied koppelt. Beste periode: Voorjaar voor de broedvogels en de witwangstern-kolonie aan het meer. Winter voor de eenden en ganzen: vanuit de Kiekhorn zijn dan pijlstaart, wintertaling en slobeend te zien, bij Leinwijk de grote zaagbek en soms de roerdomp, en de Natura 2000-doelen kleine zwaan, kolgans, smient en toendrarietgans zijn allemaal wintersoorten. Let op: juist in dat winterseizoen, van 15 september tot 15 april, geldt een afstandsregel van 300 meter tot rustende vogels op het water. Het Groninger Landschap adviseert te komen kort na zonsopgang of kort voor zonsondergang.

Uitkijktoren in de Onnerpolder bij het Zuidlaardermeer.
Uitkijktoren in de Onnerpolder bij het Zuidlaardermeer.Foto: Wutsje / CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons.
Het Zuidlaardermeer, op de grens van Groningen en Drenthe.
Het Zuidlaardermeer, op de grens van Groningen en Drenthe.Foto: Wutsje / CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons.

Welke dieren zie je hier?

Hoe zeker is dit? geverifieerd kans volgens bron aanwezigheid gemeld Koppelingen die de onderste drempel niet halen, publiceren we niet. Zo bepalen we dat.
Ook aanwezig gemeld in dit gebied (315 soorten) aanwezigheid gemeld

Van deze soorten is bekend dat ze hier voorkomen (NDFF), maar over de zichtkans is nog niets vastgelegd.

Amfibie (7)

Libel (25)

Reptiel (2)

Spin (6)

Sprinkhaan (18)

Vis (11)

Vlinder (21)

Vogel (190)

🦅 Aalscholver🦅 Appelvink🦅 Baardman🦅 Beflijster🦅 Bergeend🦅 Blauwborst🦅 Blauwe kiekendief🦅 Blauwe reiger🦅 Boerenzwaluw🦅 Bontbekplevier🦅 Bonte strandloper🦅 Bonte vliegenvanger🦅 Boomklever🦅 Boomkruiper🦅 Boomleeuwerik🦅 Boompieper🦅 Boomvalk🦅 Bosrietzanger🦅 Bosruiter🦅 Bosuil🦅 Braamsluiper🦅 Brandgans🦅 Brilduiker🦅 Bruine kiekendief🦅 Buizerd🦅 Cetti’s Zanger🦅 Dodaars🦅 Draaihals🦅 Dwergmeeuw🦅 Ekster🦅 Fazant🦅 Fitis🦅 Fuut🦅 Gaai🦅 Geelgors🦅 Gekraagde roodstaart🦅 Gele kwikstaart🦅 Geoorde fuut🦅 Gierzwaluw🦅 Goudhaan🦅 Goudplevier🦅 Goudvink🦅 Grasmus🦅 Graspieper🦅 Grauwe gans🦅 Grauwe klauwier🦅 Grauwe vliegenvanger🦅 Groene specht🦅 Groenling🦅 Groenpootruiter🦅 Grote Canadese gans🦅 Grote barmsijs🦅 Grote bonte specht🦅 Grote gele kwikstaart🦅 Grote karekiet🦅 Grote lijster🦅 Grote mantelmeeuw🦅 Grote zaagbek🦅 Grote zilverreiger🦅 Grutto🦅 Havik🦅 Heggenmus🦅 Holenduif🦅 Houtduif🦅 Houtsnip🦅 Huismus🦅 Huiszwaluw🦅 IJsvogel🦅 Indische gans🦅 Kanoet🦅 Kauw🦅 Keep🦅 Kemphaan🦅 Kerkuil🦅 Kievit🦅 Klapekster🦅 Klein waterhoen🦅 Kleine barmsijs🦅 Kleine bonte specht🦅 Kleine karekiet🦅 Kleine mantelmeeuw🦅 Kleine plevier🦅 Kleine rietgans🦅 Kleine zilverreiger🦅 Kleine zwaan🦅 Kleinst waterhoen🦅 Kluut🦅 Kneu🦅 Knobbelzwaan🦅 Koekoek🦅 Koereiger🦅 Kokmeeuw🦅 Kolgans🦅 Koolmees🦅 Koperwiek🦅 Kraanvogel🦅 Kramsvogel🦅 Krombekstrandloper🦅 Kruisbek🦅 Kuifeend🦅 Kuifmees🦅 Kwak🦅 Kwartel🦅 Lepelaar🦅 Matkop🦅 Meerkoet🦅 Merel🦅 Nachtegaal🦅 Nijlgans🦅 Nonnetje🦅 Oeverloper🦅 Oeverzwaluw🦅 Ooievaar🦅 Paapje🦅 Patrijs🦅 Pestvogel🦅 Pijlstaart🦅 Pimpelmees🦅 Pontische meeuw🦅 Porseleinhoen🦅 Purperreiger🦅 Putter🦅 Raaf🦅 Ralreiger🦅 Regenwulp🦅 Reuzenstern🦅 Rietgors🦅 Rietzanger🦅 Ringmus🦅 Rode wouw🦅 Roek🦅 Roerdomp🦅 Roodborst🦅 Roodborsttapuit🦅 Roodhalsgans🦅 Scholekster🦅 Sijs🦅 Slechtvalk🦅 Snor🦅 Sperwer🦅 Spotvogel🦅 Spreeuw🦅 Sprinkhaanzanger🦅 Staartmees🦅 Steltkluut🦅 Steppekiekendief🦅 Stormmeeuw🦅 Tafeleend🦅 Tapuit🦅 Tjiftjaf🦅 Torenvalk🦅 Tuinfluiter🦅 Tureluur🦅 Turkse tortel🦅 Veldleeuwerik🦅 Vink🦅 Visarend🦅 Visdief🦅 Vuurgoudhaan🦅 Waterhoen🦅 Waterpieper🦅 Waterral🦅 Watersnip🦅 Wespendief🦅 Wielewaal🦅 Wilde eend🦅 Wilde zwaan🦅 Winterkoning🦅 Wintertaling🦅 Witgat🦅 Witte kwikstaart🦅 Witwangstern🦅 Wulp🦅 Zanglijster🦅 Zeearend🦅 Zilvermeeuw🦅 Zilverplevier🦅 Zomertaling🦅 Zomertortel🦅 Zwarte ibis🦅 Zwarte kraai🦅 Zwarte mees🦅 Zwarte ooievaar🦅 Zwarte roodstaart🦅 Zwarte ruiter🦅 Zwarte specht🦅 Zwarte stern🦅 Zwarte zwaan🦅 Zwartkop🦅 Zwartkopmeeuw

Zoogdier (land) (23)

Zoogdier (land/water) (5)

Zoogdier (vleermuis) (7)

Wandelroutes

🥾

Leinwijk-rondwandeling

📏 3 km 📶 Rondwandeling, makkelijk, maar grotendeels door hoog gras en nat rietmoeras: laarzen of waterdicht schoeisel aangeraden 🅿️ Paviljoen De Leine, Meerweg 62a, 9606 PP Kropswolde

Vanaf het paviljoen zuidwaarts. Onderweg staat een uitkijktoren met zicht over het gebied.

🥾

Polderpad naar de rolstoelvriendelijke vogelkijkhut

📏 650 meter enkele reis 📶 Verhard en breed betonnen pad, lage moeilijkheid 🅿️ Parkeerplaats einde Waesingeweg (de beheerder noemt ook de Strandweg), Kropswolde

Vanaf de parkeerplaats volg je de bewegwijzering van Het Groninger Landschap. Er is ook een rondroute over het Polderpad.

🥾

Rondwandeling Oostpolder en Onnerpolder

📏 ongeveer 3,5 km (grotere route ongeveer 7 km) 📶 Verhard, vlak en gemakkelijk 🅿️ Haventje Noordlaren, bij Meester Koolweg 2, 9479 TD Noordlaren

Afstanden komen van birdingplaces.eu; Het Groninger Landschap noemt voor deze route geen afstanden. Bij de uitkijktoren Oostpolder is de kans op een zeearend aan de oostkant van het meer groot.

🥾

Naar de Kiekhorn

📏 ongeveer 3 km vanaf Haren 📶 Alleen per fiets of te voet 🅿️ Dr. Ebelsweg, 9753 Haren

Vanuit Haren via het Polderpad langs de Dr. E.H. Ebelsweg richting Waterhuizen; voor de brug rechtsaf langs het spoor. Na ongeveer drie kilometer bereik je het pad naar de kijkhut.

Kijkhutten & observatiepunten

🔭 Vogelkijkhut Kiekhorn

Beste moment: Winter voor de eenden, zomer voor de gele kwikstaart
Vooral voor: Watervogels, steltlopers en weidevogels; in de winter pijlstaart, wintertaling en slobeend; ook grote zilverreiger en blauwe kiekendief; in de zomer af en toe de gele kwikstaart
In de Westerbroekstermadepolder bij Westerbroek. Het Groninger Landschap: "Deze polder kun je alleen per fiets of te voet bereiken." Er is dus geen parkeerplaats. De beheerder spelt de naam op de ene pagina Kiekhorn en op de andere Kiekhorn zonder umlaut; beide komen bij dezelfde beheerder voor. De hut is ook per boot bereikbaar via vaarexcursies.

🔭 Rolstoelvriendelijke vogelkijkhut Kropswolderbuitenpolder

Aan het Polderpad in Kropswolde, 650 meter vanaf de parkeerplaats over verhard pad. Het Groninger Landschap noemt deze hut rolstoelvriendelijk, maar geeft hem geen naam en zet hem niet op de overzichtslijst van kijkvoorzieningen.

🔭 Uitkijktoren Oostpolder

Vooral voor: Moeras- en weidevogels; kievit, grutto en tureluur in de omgeving. De kans op een zeearend aan de oostkant van het meer is groot.
Meester Koolweg 2, 9479 TD Noordlaren. Vanaf het haventje in Noordlaren wandel of fiets je het Hunzedal in. Let op: de uitkijktoren Leinwijk ligt op een andere route, rechtsaf. Een kanttekening bij de soorten: de beheerder noemt geoorde fuut, kleinst waterhoen, witwangstern, kemphaan en watersnip bij de zomerpolders, niet uitdrukkelijk bij het uitzicht vanaf de toren.

🔭 Uitkijktoren Leinwijk

Halverwege de Leinwijk-rondwandeling bij Kropswolde, met uitzicht over het natuurgebied. Let op een inconsistentie bij de beheerder: de tekst spreekt van een uitkijktoren, een fotobijschrift van een vogelkijkhut. De overzichtspagina classificeert Leinwijk als uitkijktoren, en dat houden wij aan.

Praktische informatie

  • Toegankelijkheid: Dit gebied heeft de meest expliciete toegangsregels van alle gebieden op deze site, vastgelegd in het Besluit toegangsbeperking Zuidlaardermeergebied van Gedeputeerde Staten van Groningen, in overeenstemming met Drenthe. De rietkragen langs de oevers zijn het hele jaar gesloten voor bezoekers en vaartuigen; dat is het leefgebied van de roerdomp. Betreden en bevaren mag alleen op bestaande paden en openbare fiets- en wandelpaden. In de vogelrustgebieden zijn van 15 september tot 15 april activiteiten op het water die rustende vogels doen opvliegen verboden, met 300 meter als richtlijn. Varen mag maximaal 12 km/u op het meer en 6 km/u op toegangsvaarwegen, in havens en bij woonwijken. Kitesurfen alleen in het daarvoor aangewezen gebied. Nachtvissen is verboden, net als het onbeheerd achterlaten van vaartuigen buiten aangewezen plaatsen. Drones en modelvliegtuigen mogen niet, en heteluchtballonnen niet onder 2.000 voet. De Kropswolderbuitenpolder is geschikt voor mensen met een beperking en heeft een rolstoelvriendelijke vogelkijkhut; de Westerbroekstermadepolder is alleen te voet of per fiets bereikbaar. Een broedseizoenssluiting is er niet: de rietkragen zijn het hele jaar dicht en de 300-meterregel geldt juist buiten het broedseizoen.
  • Parkeren: Kropswolderbuitenpolder: de beheerder noemt op dezelfde pagina twee adressen, de Strandweg in Kropswolde en de grote parkeerplaats direct na de rotonde aan het eind van de Waesingeweg. Vanaf die parkeerplaats volg je de bewegwijzering ongeveer 650 meter naar de rolstoelvriendelijke vogelkijkhut. Leinwijk: parkeer bij Paviljoen De Leine. Oostpolder en Onnerpolder: bij het haventje in Noordlaren of aan het einde van de Osdijk in de berm; dat laatste komt van birdingplaces.eu, niet van de beheerder. Westerbroekstermadepolder heeft geen parkeerplaats, want die polder is alleen per fiets of te voet bereikbaar. Over parkeerkosten vonden we nergens een bron.
  • Honden: Aangelijnd toegestaan. Het Groninger Landschap: "In de meeste natuurgebieden van Het Groninger Landschap mag je met jouw hond aangelijnd wandelen", en het Zuidlaardermeergebied staat niet op de lijst van gebieden waar honden verboden zijn. Bij Leinwijk staat het letterlijk: "De hond mag mee, maar moet wel aan de lijn", met als uitzondering dat honden niet mogen waar de geiten grazen - dat staat op borden. Loslopen is bovendien verboden volgens het provinciale toegangsbesluit. Er wordt gehandhaafd door BOA’s en je kunt een boete krijgen voor het los laten lopen van je hond. Voor de Kiekhorn, de uitkijktoren Oostpolder en de Kropswolderbuitenpolder publiceert de beheerder geen hondenregel; dat is een leemte, geen afwijking.
  • Voorzieningen: Er is geen bezoekerscentrum. Het Groninger Landschap beveelt Paviljoen de Leine in Kropswolde aan als algemeen startpunt: Meerweg 62a, 9606 PP Kropswolde, 0598-322700. Een derde partij noemt als openingstijden maandag gesloten, dinsdag tot en met zaterdag 11.00-22.00 uur en zondag 10.00-22.00 uur; check dat bij het paviljoen zelf. Het Groninger Landschap biedt vaarexcursies aan, onder meer naar het Foxholstermeer en de vogelkijkhut Kiekhorn. Over toiletten en OV vonden we geen bron.

🌿 Regels in dit gebied

Beheerder Het Groninger Landschap. De Natura 2000-gebiedsnotitie zegt: "Het Zuidlaardermeergebied is grotendeels in eigendom en beheer van het Groninger Landschap." Het gebiedendocument van 2006 noemt daarnaast Stichting Het Drentse Landschap, Het Meerschap, waterschap Hunze en Aa’s en de gemeente Tynaarlo. Het Groninger Landschap werkt samen met Het Drentse Landschap aan herstel van het watersysteem. hanteert eigen regels. Blijf op de paden, respecteer rustgebieden en afsluitingen, houd honden aangelijnd waar dat geldt, en gebruik geen drone — die zijn in vrijwel alle natuurgebieden verboden.

Bronnen: Natura2000.nl: gebiedendocument 020 Zuidlaardermeergebied (november 2006), het wijzigingsbesluit en de Gebiedsnotitie Zuidlaardermeergebied, voor gebiedsnummer, sitecode, oppervlakte, provincies, gemeenten en doelsoorten. Het Groninger Landschap: gebiedspagina’s Zuidlaardermeer, Hunzedal, Leinwijk en Wolfsbarge, Westerbroekstermadepolder en Kropswolderbuitenpolder; de pagina’s van vogelkijkhut Kiekhorn en uitkijktoren Oostpolder; de overzichtspagina vogelkijkhutten in Groningen; de pagina over de zeearend in het Hunzedal; en de blog over wandelen met de hond. Besluit toegangsbeperking Zuidlaardermeergebied, Gedeputeerde Staten van Groningen, via lokaleregelgeving.overheid.nl. Birdingplaces.eu (vrijwilligersplatform, zwakkere bron) voor coordinaten, routeafstanden en aanvullende soorten.
Status: Geverifieerd · Laatst gecontroleerd: 2026-10-29
Foto: Foto: Wutsje / CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons.

Een beekdal waar soorten zijn teruggebracht

Het Zuidlaardermeergebied is Natura 2000-gebied 020 en op 24 maart 2000 aangewezen onder de Vogelrichtlijn. Het is dus wel een Vogelrichtlijngebied en geen Habitatrichtlijngebied – een verschil met de meeste andere gebieden op deze site.

Over de oppervlakte lopen twee getallen: het gebiedendocument en het wijzigingsbesluit noemen 2.095 hectare, de recentste gebiedsnotitie 2.087 hectare. Het verschil van acht hectare komt vermoedelijk uit een begrenzingsherziening, maar daar vonden we geen bron voor.

Het gebied ligt in twee provincies. Het wijzigingsbesluit zegt: “Het Natura2000-gebied Zuidlaardermeergebied ligt in de provincies Groningen en Drenthe”, en beschrijft de ligging als “het Zuidlaardermeer met omliggende gronden, gelegen tussen Haren, Hoogezand en Zuidlaren”. Haren en Hoogezand liggen in Groningen, Zuidlaren in Drenthe. Waar de grens precies door het meer loopt en hoeveel hectare aan elke kant ligt, staat in geen van de documenten.

Wat wel vaststaat: alle vier de kijkvoorzieningen liggen aan de Groningse kant.

Bever, otter en een broedende zeearend

Dit gebied heeft iets wat weinig Nederlandse natuurgebieden hebben: je kunt bij drie grote soorten precies zeggen wanneer ze er kwamen.

De bever werd hier geherintroduceerd in 2008-2010 en kreeg sindsdien veel jongen. De otter werd in 2015 teruggebracht met drie verweesde dieren uit een opvangcentrum in Ureterp. En de zeearend – Het Groninger Landschap noemt hem “de grootste vogel van Europa” – broedt hier sinds 2017.

Waar je de zeearend het beste zoekt: vanaf de uitkijktoren Oostpolder, met de grootste kans aan de oostkant van het meer, als hij over zijn jachtgebied vliegt.

De nestplaats houdt de beheerder bewust geheim om de vogels niet te verstoren. Wij nemen die lijn over – voor de zeearend, en voor de beverburcht die op een beheerderspagina wel wordt genoemd maar die hier niet thuishoort.

Vier plekken om te kijken, waarvan een rolstoelvriendelijk

De Kiekhorn in de Westerbroekstermadepolder is alleen per fiets of te voet te bereiken – er is geen parkeerplaats. Vanuit Haren fiets je er ongeveer drie kilometer naartoe. In de winter zie je er pijlstaart, wintertaling en slobeend, plus grote zilverreiger en blauwe kiekendief.

De uitkijktorens Oostpolder in Noordlaren en Leinwijk in Kropswolde geven overzicht over het meer en de polders.

En dan is er de rolstoelvriendelijke vogelkijkhut in de Kropswolderbuitenpolder: 650 meter over een verhard, breed betonnen pad vanaf de parkeerplaats. Dat is in Nederland zeldzaam genoeg om apart te noemen.

De rijkste soortenlijst die de beheerder voor dit gebied geeft, hoort bij de moeraspolders: steltkluut en geoorde fuut als broedvogels, en verder lepelaar, kwak, ralreiger, witvleugelstern, kievit, goudplevier, veldleeuwerik, pijlstaart, wintertaling en slobeend. Kwak en ralreiger zijn landelijk zeldzaam.

De regels zijn hier strenger dan je verwacht

Voor dit gebied geldt een formeel toegangsbesluit van Gedeputeerde Staten van Groningen, afgestemd met Drenthe. Beheerder en provincie zeggen precies hetzelfde, en dat maakt het makkelijk na te leven.

De rietkragen langs de oevers zijn het hele jaar gesloten voor bezoekers en boten; dat is het leefgebied van de roerdomp. Op het water geldt maximaal 12 km/u, in toegangsvaarwegen en havens 6 km/u.

Let op de omgekeerde logica van de seizoensregel: van 15 september tot 15 april moet je minimaal 300 meter afstand houden tot rustende vogels op het water. Dat is dus buiten het broedseizoen, precies in de periode dat de ganzen en eenden er zijn. Bij de meeste gebieden werkt het andersom.

Drones en modelvliegtuigen mogen niet boven het Natura 2000-gebied, en heteluchtballonnen niet onder de 2.000 voet. Nachtvissen is verboden.

Honden mogen mee, aangelijnd. Bij Leinwijk geldt een uitzondering waar de geiten grazen; dat staat op borden. Loslopen is verboden volgens het toegangsbesluit en er wordt op gehandhaafd.

De seizoensmail

Eén keer per maand een korte mail: welke dieren er die maand te zien zijn, in welke gebieden, en wat er die maand net begint of juist ophoudt. Niet vaker, en nooit een advertentie.

Je krijgt eerst een mailtje met een bevestigingslink. Pas als je daarop klikt sta je op de lijst — zo kan niemand jouw adres aanmelden.