Brasem spotten in Nederland

Aan de vorm en het kleine oog. Hij is hoog en sterk zijdelings afgeplat — van voren gezien vrijwel een mes — met een relatief lange kop en een opvallend klein oog. Volwassen dieren zijn bronsbruin met donkere vinnen; jonge dieren zijn zilverkleurig en worden dan makkelijk voor kolblei aangezien. Hij kan ruim tachtig centimeter worden en is daarmee een van de grootste witvissen van ons water.

Met een uitstulpbare bek, en dat is zijn opvallendste eigenschap. Hij kan zijn bek als een buis ver naar voren uitstulpen en daarmee in de zachte bodem zuigen, waarna hij het opgezogen slib uitfiltert en de rest via de kieuwen uitspuwt. Een foeragerende school laat daardoor typische kuiltjes en wolken opgewoeld slib achter — en maakt het water flink troebel.

Omdat hij in de bodem wroet en daarbij voortdurend slib opwerpt. In voedselrijke, ondiepe wateren kan een grote brasemstand daardoor een zichzelf versterkend effect hebben: troebel water betekent minder waterplanten, en minder waterplanten betekent minder concurrentie en minder roofvissen die op zicht jagen. Bij het herstellen van helder, plantenrijk water wordt daarom soms actief brasem weggevangen.

In mei en juni, in ondiep water. Dat gaat er luidruchtig aan toe: hele scholen verzamelen zich in de randzone, het water klotst en je ziet ruggen en staarten boven water komen. Vanaf de kant is dat een van de best waarneembare vismomenten van het jaar — je hoort het vaak eerder dan je het ziet.

Het oog en de kleur. De brasem heeft een klein oog in een lange kop en is als volwassen dier bronsbruin; de kolblei heeft een groot oog — de oogdiameter overtreft de afstand tot de snuitpunt — en is zilverwit met een roodachtige aanzet aan de borstvinnen. Jonge brasems zijn óók zilver, dus juist bij kleinere vissen is het oog het beslissende kenmerk. Hybriden tussen beide komen bovendien regelmatig voor.