Zomertortel spotten in Nederland

Van eind april tot september of oktober. Hij is de enige Nederlandse duif die in Afrika overwintert: via Zuidwest-Frankrijk en het Iberisch Schiereiland trekt hij naar tropisch West-Afrika. Mei tot juli is de periode waarin je hem kunt vinden, want dan koert hij.

In dicht struweel, langs bosranden en in parkachtig landschap met verspreide bomen en doornstruiken. De beste streken zijn de kuststrook van Zeeland en Zuid-Holland, Flevoland, Drenthe, Brabant en Limburg. Met 600 tot 900 broedparen in het hele land is dit geen soort die je zomaar tegenkomt.

Aan zijn geluid. Het is een zacht, spinnend, dromerig gekoer — “turr-turr-turr” — dat totaal anders klinkt dan het drielettergrepige “koe-koeoe-koe” van de Turkse tortel. Wie het eenmaal kent, hoort hem meteen. En hij verraadt zich vrijwel altijd eerder met dat geluid dan met zijn verschijning.

De zomertortel is kleiner en veel fraaier getekend: een roodbruine rug met een patroon van zwarte vlekken, een blauwgrijze kop, een streepje zwart-wit in de hals en een getrapte, ruitvormige staart met een witte eindband. De Turkse tortel is egaal zandgrijs met alleen een dunne zwarte halsband. De houtduif is fors groter met een witte halsvlek en witte vleugelstrepen.

Sinds 1990 is de Nederlandse stand met 96 procent gekrompen, en in heel West-Europa met meer dan 85 procent sinds de jaren zeventig. Twee dingen stapelen op elkaar. Hier is het voedsel weg: hij leeft van zaden van akkeronkruiden, en die zijn met de intensieve landbouw verdwenen, net als de dichte doornhagen waarin hij broedt. En onderweg wordt er nog steeds op hem gejaagd, in het Middellandse Zeegebied en in de Sahel.

Een sonoor, dromerig gekoer — het geluid dat vroeger bij elke zomerse zandweg hoorde en dat door de sterke achteruitgang zeldzaam is geworden. Hoger op deze pagina staat een opname.