Matkop spotten in Nederland

In bossen met voldoende dood hout, en vooral in vochtige loofbossen, broekbos en heide met opslag — plekken met wilgen, berken en rotte boomstronken. In Flevoland zit hij in het Horsterwold en het Hulkesteinse Bos, en verder op de zandgronden. Waar de glanskop droog oud beukenbos zoekt, kiest de matkop juist het natte, rommelige bos.

Aan de vleugel en de wangen. De matkop heeft een lichte baan over de armpennen, die de glanskop mist, en geheel witte wangen. Zijn kap is bovendien dof zwart in plaats van glanzend. Het verschil is subtiel, dus vertrouw op het geluid: de matkop roept een luid, nasaal en gerekt “dèèh-dèèh-dèèh”, vaak voorafgegaan door korte “tsi-tsi”-geluidjes. De glanskop roept juist een explosief “psie-tjeh”.

Ja, het is een echte standvogel die zijn broedgebied nooit verlaat. In de winter vormen ze territoriale groepjes die samen naar voedsel zoeken; dat levert extra ogen op tegen sperwers en andere predatoren. Februari tot april is de beste periode om hem vast te stellen, want dan is hij het meest luidruchtig.

Hij hakt zijn eigen nestholte uit, in zacht rot hout van een dode stronk of stam. Geen enkele andere Nederlandse mees doet dat — koolmees, pimpelmees en glanskop gebruiken bestaande holtes of nestkasten. Daardoor kan de matkop ook in jong bos terecht, mits daar dood hout staat. En daardoor is hij ook direct afhankelijk van bosbeheer dat dode bomen laat staan.

Slecht. Nederland telt nog 7.500 tot 12.000 broedparen, een halvering in vijfentwintig jaar, met de sterkste afname in de laagveengebieden. Verdroging, het opruimen van dood hout en het verdwijnen van struweel spelen mee. Rommelig, nat bos laten liggen is precies wat hij nodig heeft.

Een luid, nasaal en gerekt “dèèh-dèèh-dèèh”, vaak voorafgegaan door korte “tsi-tsi”-geluidjes. Omdat matkop en glanskop er bijna identiek uitzien, is dit het betrouwbaarste onderscheid. Hoger op deze pagina staat een opname.