📷 Foto: Klankbeeld / CC BY 4.0 via Wikimedia Commons.
Dieren spotten in Loonse en Drunense Duinen
De zomer. Veldkrekels, zandbijen en zandloopkevers zijn zomersoorten en de nachtzwaluw is een zomervogel. Houd rekening met de hitte: Natuurmonumenten meldt dat het temperatuurverschil tussen dag en nacht in het stuifzand kan oplopen tot vijftig graden Celsius. Vroeg op de dag is dus prettiger, en voor de dieren actiever. Stuifzand & bos
Loonse en Drunense Duinen — Natuurmonumenten noemt dit "een van de grootste stuifzandgebieden van West-Europa", bijgenaamd de Brabantse Sahara. Van de veertienhonderd hectare stuifzand die er rond 1850 lag, is nog tweehonderdzeventig hectare over. Het gebied is sinds de aankoop in 1921 beschermd; ondergestoven bomen steken alleen met hun kruinen nog boven de zandheuvels uit. Je spot er vooral levendbarende hagedis op het open, warme stuifzand. veldkrekels — natuurmonumenten spreekt van "tjirpende veldkrekels". zandloopkevers en zandbijen; verder strandzandloopkever, boszandloopkever en heivlinder. vogels: nachtzwaluw, roodborsttapuit, blauwborst, waterral, zwarte specht en middelste bonte specht; langs de zwarte bergroute zwarte, grote bonte en groene specht. in de brand en de leemkuilen kamsalamander en boomkikker. een geherderde schaapskudde houdt de heide kort. Beste periode: De zomer. Veldkrekels, zandbijen en zandloopkevers zijn zomersoorten en de nachtzwaluw is een zomervogel. Houd rekening met de hitte: Natuurmonumenten meldt dat het temperatuurverschil tussen dag en nacht in het stuifzand kan oplopen tot vijftig graden Celsius. Vroeg op de dag is dus prettiger, en voor de dieren actiever.


Welke dieren zie je hier?
Ook aanwezig gemeld in dit gebied (290 soorten) aanwezigheid gemeld
Van deze soorten is bekend dat ze hier voorkomen (NDFF), maar over de zichtkans is nog niets vastgelegd.
Amfibie (7)
Libel (30)
Reptiel (1)
Spin (6)
Sprinkhaan (23)
Vlinder (33)
Vogel (159)
Zoogdier (land) (22)
Zoogdier (land/water) (2)
Zoogdier (vleermuis) (7)
Wandelroutes
Wandelroute Zwarte Berg
De route die het echte stuifzand laat zien. Onderweg zwarte specht, grote bonte specht en groene specht.
Wandelroute Roestelberg
Vanaf de Roestelberg bij Kaatsheuvel.
Uitkijkpunt Bosch & Duin
Kort verhard pad naar het uitkijkpunt over de stuifzandvlakte, heidevelden en bosranden.
OV-wandelroute
Start bij de groene halte in Loon op Zand; halverwege kom je langs het terras van de Roestelberg.
Wandelroute Natuurpoort van Loon
Vanaf de natuurpoort bij Loon op Zand.
Wandelroute Fellenoord
Een van de elf wandelroutes van Natuurmonumenten in dit gebied.
Kijkhutten & observatiepunten
🔭 Uitkijkpunt Bosch & Duin
Beste moment: Overdag; het open zand is het warmst en het dierenleven het actiefst in de ochtend.
Vooral voor: Zicht over de stuifzandvlakte; levendbarende hagedis en zandloopkevers op het zand eromheen
Uitkijkpunt aan het eind van een verhard, rolstoelgeschikt pad van één kilometer vanaf parkeerplaats Bosch en Duin. Zicht op de stuifzandvlakte, heidevelden en bosranden. Een gesloten vogelkijkhut is er in dit gebied niet.
Praktische informatie
- Toegankelijkheid: Wandelen op wegen en paden; fietsen alleen op aangewezen fietspaden. Mountainbiken mag met mtb-vignet op aangewezen paden — dat vignet is verplicht. Paardrijden met ruiterpas op aangewezen paden; in het open stuifzand mag overal gereden worden, maar niet door de heideveldjes en mostapijten. Mennen vraagt een vergunning én een ruiterpas. Groepen boven twintig personen en betaalde activiteiten vragen vooraf toestemming. Metaaldetectie, magneetvissen en drones zijn verboden. De verharde wegen en fietspaden zijn toegankelijk voor rolstoelgebruikers, en er is een verhard rolstoelpad van Bosch en Duin naar het uitkijkpunt. Vaste seizoensafsluitingen hebben wij niet gevonden.
- Parkeren: Natuurmonumenten noemt als parkeerplaats Bosch en Duin, Schoorstraat 50 in Udenhout. Verdere startpunten met adres: Herberg De Drie Linden (Giersbergen 8, Drunen), Natuurpoort Herberg Manege van Loon (Kloosterstraat 115-119, Loon op Zand) en Café Roestelberg (Roestelbergseweg 2, Kaatsheuvel). Met het openbaar vervoer: vanaf Tilburg Centraal de bus richting Den Bosch, uitstappen bij de groene halte in Loon op Zand.
- Honden: Aangelijnd en op de paden. Losloop mag alleen bij Bosch en Duin en op twee loslooproutes.
- Voorzieningen: Geen eigen bezoekerscentrum — het dichtstbijzijnde is Bezoekerscentrum Oisterwijk, ongeveer elf kilometer zuidelijk. Wel Natuurpoort Herberg Manege van Loon, Kloosterstraat 115-119 in Loon op Zand, en Informatiepunt Loon op Zand aan de Hoofdstraat 78 in Kaatsheuvel. Horeca bij Herberg De Drie Linden (Giersbergen 8, Drunen), De Rustende Jager (Biezenmortel), Café Roestelberg (Kaatsheuvel) en Café-restaurant Bosch en Duin (Udenhout).
🌿 Regels in dit gebied
Beheerder Natuurmonumenten beheert het terrein; boswachter is Irma de Potter. Het Natura 2000-gebiedendocument noemt daarnaast Brabants Landschap en particulieren. Voortouwnemer voor Natura 2000 is de provincie Noord-Brabant. Let op: Staatsbosbeheer wordt in geen enkele geraadpleegde bron als beheerder van dit gebied genoemd, en een officiële website of bestuursorgaan van het nationaal park hebben wij niet kunnen vinden. hanteert eigen regels. Blijf op de paden, respecteer rustgebieden en afsluitingen, houd honden aangelijnd waar dat geldt, en gebruik geen drone — die zijn in vrijwel alle natuurgebieden verboden.
Status: Geverifieerd · Laatst gecontroleerd: 2026-10-28
Foto: Foto: Klankbeeld / CC BY 4.0 via Wikimedia Commons.
De Brabantse Sahara
De Loonse en Drunense Duinen zijn een van de grootste stuifzandgebieden van West-Europa — een landschap dat in Nederland bijna verdwenen is. Rond 1850 lag hier veertienhonderd hectare open zand. Daarvan is nog tweehonderdzeventig hectare over.
Stuifzand ontstaat waar de vegetatie zo zwaar is aangetast dat de wind het zand kan oppakken, en het verdwijnt zodra er weer begroeiing komt. Natuurmonumenten houdt het open: “Natuurmonumenten zorgt dat het zand kan blijven stuiven.”
Je ziet het verleden nog staan: ondergestoven bomen die alleen met hun kruinen boven de zandheuvels uitkomen. Het gebied wordt beschermd sinds de aankoop in 1921.
Dieren van het hete zand
Open zand is een extreme standplaats. Natuurmonumenten meldt dat het temperatuurverschil tussen dag en nacht hier kan oplopen tot vijftig graden Celsius. De soorten die daar wél tegen kunnen, zijn precies wat dit gebied bijzonder maakt.
De levendbarende hagedis hoort erbij: die baart levende jongen in plaats van eieren te leggen, wat op koele plekken en in korte zomers een voordeel is. Verder zandloopkevers — snelle, metaalglanzende jagers die over het zand rennen — en zandbijen die hun nestgangen in de kale grond graven. De strandzandloopkever en de boszandloopkever staan beide als kenmerkende soort genoteerd, net als de heivlinder.
En de veldkrekel: Natuurmonumenten spreekt van “tjirpende veldkrekels”. Dat is in mei en juni het geluid van dit gebied, en de soort heeft op deze site een eigen pagina.
’s Avonds komt de nachtzwaluw erbij. In de bossen eromheen zitten zwarte specht, grote bonte specht, groene specht en middelste bonte specht; in de natte delen De Brand en De Leemkuilen kamsalamander en boomkikker.
Praktisch, en de regels zijn strikt
Er zijn elf wandelroutes, twee fietsroutes, twee mountainbikeroutes, een hardlooproute en een rolstoelroute. De Zwarte Bergroute van 4,28 kilometer laat het echte stuifzand zien — niet geschikt voor rolstoel of wandelwagen. Wie dat wel nodig heeft, neemt het verharde pad van één kilometer van parkeerplaats Bosch en Duin naar het uitkijkpunt.
De regels zijn strikter dan in veel andere gebieden. Mountainbiken mag alleen met mtb-vignet op aangewezen paden. Paardrijden vraagt een ruiterpas; in het open stuifzand mag je overal rijden, maar niet door de heideveldjes en mostapijten. Mennen vraagt een vergunning én een ruiterpas. Metaaldetectie, magneetvissen en drones zijn verboden.
Honden mogen aangelijnd mee op de paden; losloop alleen bij Bosch en Duin en op twee loslooproutes.
Eén kanttekening bij dit gebied: het staat bekend als nationaal park, maar wij hebben de parkstatus en de parkomvang alleen in Wikipedia kunnen terugvinden, niet bij Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer of Natura 2000. Een officiële parkwebsite of overlegorgaan vonden wij niet. Natuurmonumenten gebruikt het woord nationaal park wel in de URL, maar noemt het gebied in de lopende tekst gewoon een natuurgebied.
De seizoensmail
Eén keer per maand een korte mail: welke dieren er die maand te zien zijn, in welke gebieden, en wat er die maand net begint of juist ophoudt. Niet vaker, en nooit een advertentie.
Je krijgt eerst een mailtje met een bevestigingslink. Pas als je daarop klikt sta je op de lijst — zo kan niemand jouw adres aanmelden.