Kleine ijsvogelvlinder spotten in Nederland
Met geluk 🦋 Vlinder
Waar en wanneer zie je een kleine ijsvogelvlinder in Nederland? Deze soort is met wat geluk te zien, van juni tot en met september.
Hoe herken je een kleine ijsvogelvlinder?
Voorvleugellengte 22 tot 29 millimeter. Het mannetje is van boven zwart, het vrouwtje donkerbruin, met een witte middenband die op de voorvleugel in het midden onderbroken is. Op de onderkant van de achtervleugel staat een dubbele rij donkere vlekken langs de buitenrand van de witte band.
Waar zie je deze soort in Nederland?
Limburg, Noord-Brabant, Gelderland, Overijssel en sinds kort ook Flevoland. Na 1960 verdween de soort vrijwel uit Utrecht en Drenthe; gericht bosbeheer heeft sindsdien een deel van de oude plekken teruggewonnen.
Leefgebied: Gevarieerde, vochtige gemengde bossen en loofbossen, ook elzenbroekbos. De vlinder houdt van halfbeschaduwde plekken: bospaden, open plekken en bosranden waar wilde kamperfoelie in de schaduw groeit.
Dit is een algemene, wijdverspreide soort: je kunt hem op veel meer plekken tegenkomen dan de gebieden hieronder. Zie die lijst als een startpunt, niet als een volledige opsomming.
📍 Deelerwoude
aanwezigheid gemeld📍 Nationaal Park Veluwezoom
aanwezigheid gemeldDeze koppelingen komen rechtstreeks uit de database — per gebied met de kans, de bron en het bewijsniveau.
Wanneer is de beste tijd?
Groen = te zien · oranje = piekperiode. De balk rolt automatisch uit de database.
Beste periode: Begin juni tot half augustus in één generatie, soms een kleine tweede generatie in september.
Beste tijdstip: Ochtend.
Recente waarnemingen
👁️ Waar is deze soort recent gezien?
Bekijk de actuele waarnemingen op Waarneming.nl. Een handige aanvulling op onze geverifieerde informatie.
Zo vergroot je je kans
- Ga op een warme, windstille dag tussen een uur of tien en vier — dan zijn ze actief.
- Zoek de plek op, niet het dier: bloemrijke randen bij vlinders, oevers en open water bij libellen.
- Beweeg langzaam en houd je schaduw van het dier af; die valt eerder op dan jijzelf.
- Vroeg in de ochtend zitten ze nog koud en stil op een blad — dan kun je het dichtst naderen.
🎒 Wat je hiervoor nodig hebt
Verrekijker met korte scherpstelafstand. De vlinder laat zich vaak op de grond zien, dus een macrolens is nuttiger dan een tele.
Fotograferen
Zoek hem in de ochtend op vochtige plekken op het bospad, waar hij mineralen opzuigt. Dan zit hij laag en lang stil, en kun je de onderbroken witte band op de voorvleugel goed vastleggen.
🌿 Verantwoord spotten
Houd afstand, blijf op de paden en lok dieren nooit met voer of geluid. Verlaat het gebied zodra een dier onrustig wordt.
Status: Geverifieerd · Laatst gecontroleerd: 2026-08-07
Veelgestelde vragen
Hoe herken je een kleine ijsvogelvlinder?
Aan de witte band op een bijna zwarte vleugel. Het mannetje is van boven zwart, het vrouwtje donkerbruin, en over beide vleugels loopt een witte middenband. Het belangrijkste detail: die band is op de voorvleugel in het midden onderbroken. De onderkant is oranjebruin met dezelfde witte band, en daarlangs staat een dubbele rij donkere vlekken. Met een voorvleugellengte van 22 tot 29 millimeter is het een middelgrote vlinder met een opvallend zwevende, glijdende vlucht.
Wat is het verschil met de grote ijsvogelvlinder en het landkaartje?
De grote ijsvogelvlinder is duidelijk groter en heeft oranje maanvlekken langs de achterrand van de vleugels; die ontbreken bij de kleine. Het landkaartje is juist kleiner, heeft veel grilliger gekartelde vleugelranden en extra oranje strepen in het patroon. Zie je een middelgrote, gladrandige vlinder met alleen wit op zwart, dan is het de kleine ijsvogelvlinder.
Waar en wanneer kom je hem tegen?
Van begin juni tot half augustus, in vochtige gemengde bossen en loofbossen in Limburg, Noord-Brabant, Gelderland, Overijssel en tegenwoordig ook Flevoland. De ochtend is het beste moment: dan zoekt hij mest, rottend fruit, vocht op het pad en nectar van braam. De mannetjes bezetten in de loop van de dag een territorium vanaf een hoge boom langs een bospad en onderscheppen daar passerende vrouwtjes.
Waarom is de kleine ijsvogelvlinder zo afhankelijk van kamperfoelie?
Omdat de rups vrijwel niets anders eet. Wilde kamperfoelie in de halfschaduw is de waardplant; soms rode of gekweekte kamperfoelie of sneeuwbes. De rups laat een herkenbaar spoor achter: hij eet het blad vanaf de punt op maar laat de middennerf intact. Van dat half opgegeten blad maakt hij vervolgens zijn winterverblijf, een hibernaculum, waarin hij halfvolgroeid overwintert. Verdwijnt de kamperfoelie uit de ondergroei door te veel schaduw of te grondig opschonen, dan verdwijnt de vlinder mee.
Hoe gaat het met de soort in Nederland?
Beter dan twintig jaar geleden. Rond het jaar 2000 was de populatie tot ongeveer een kwart van het niveau van 1992 gezakt. Gericht bosbeheer — meer variatie, halfopen bospaden en kamperfoelie laten staan — heeft de soort teruggebracht op het niveau van begin jaren negentig, en oude plekken in Limburg, Noord-Brabant, Gelderland en Overijssel zijn opnieuw bezet. Op de Rode Lijst staat hij nog steeds als kwetsbaar.
Gegevens over voorkomen komen uit de NDFF en van De Vlinderstichting. Zie ook onze verantwoording.
De seizoensmail
Eén keer per maand een korte mail: welke dieren er die maand te zien zijn, in welke gebieden, en wat er die maand net begint of juist ophoudt. Niet vaker, en nooit een advertentie.
Je krijgt eerst een mailtje met een bevestigingslink. Pas als je daarop klikt sta je op de lijst — zo kan niemand jouw adres aanmelden.