📷 Bas de Bruin — Planken Wambuis

Dieren spotten in Planken Wambuis

Bos & heide · Gelderland · beheer: Natuurmonumenten

De grazers lopen er het hele jaar. Natuurmonumenten noemt de zomer voor bloeiende heide en vlinders, en de winter voor overwinterende vogels. Bos & heide

Planken Wambuis — Bijna 2.000 hectare ten westen van De Hoge Veluwe. Een van de weinige plekken op de Veluwe waar je vrij rondlopende Sayaguesa runderen en New Forest pony’s kunt tegenkomen, naast het gewone Veluwse grofwild. Je spot er vooral edelhert, wild zwijn, ree, sayaguesa rund, new forest pony. Beste periode: De grazers lopen er het hele jaar. Natuurmonumenten noemt de zomer voor bloeiende heide en vlinders, en de winter voor overwinterende vogels.

Uitzichtplateau Valenberg over de heide
Uitzichtplateau Valenberg over de heideFoto: Henk Monster (Wikimedia Commons), CC BY 3.0
Wildobservatiepost op de heide
Wildobservatiepost op de heideFoto: WeeJeeVee (Wikimedia Commons), CC BY-SA 4.0
Bloeiende heide op Planken Wambuis
Bloeiende heide op Planken WambuisFoto: WeeJeeVee (Wikimedia Commons), CC BY-SA 4.0
Vrij levende paarden bij Oud Reemst
Vrij levende paarden bij Oud ReemstFoto: Henk Monster (Wikimedia Commons), CC BY 3.0
Runderen op de heide
Runderen op de heideFoto: WeeJeeVee (Wikimedia Commons), CC BY-SA 4.0
Beukenlaan door het gebied
Beukenlaan door het gebiedFoto: WeeJeeVee (Wikimedia Commons), CC BY-SA 4.0

Welke dieren zie je hier?

Hoe zeker is dit? geverifieerd kans volgens bron aanwezigheid gemeld Koppelingen die de onderste drempel niet halen, publiceren we niet. Zo bepalen we dat.

Bovenaan staan de soorten waarvoor november een piekmaand is.

🦅 Boomkruiper

Met gelukkans volgens bron
Vogelkijkhut.nl · Valenberg
Beste periode hier: Het hele jaar

🦅 Klapekster

Zeldzaamkans volgens bron
Natuurmonumenten
Beste periode hier: Winter
💡 Zoek een lichte vogel op een uitkijkpost boven in een struik of jonge boom.

🦅 Buizerd

Grote kanskans volgens bron
Vogelkijkhut.nl · Valenberg
Beste periode hier: Het hele jaar

🦅 Grote bonte specht

Grote kanskans volgens bron
Vogelkijkhut.nl · Valenberg
Beste periode hier: Het hele jaar

🐄 New Forest pony

Grote kanskans volgens bron
Natuurmonumenten
Beste periode hier: hele jaar

🐄 Sayaguesa rund

Grote kanskans volgens bron
Natuurmonumenten
Beste periode hier: hele jaar

🦅 Boomklever

Met gelukkans volgens bron
Vogelkijkhut.nl · Valenberg
Beste periode hier: Het hele jaar

🦌 Edelhert

Met gelukkans volgens bron
Natuurmonumenten
Beste periode hier: Het hele jaar; het eerste uur na zonsopkomst en het laatste uur voor zonsondergang
💡 Ga in het uur na zonsopkomst of voor zonsondergang naar een van de zes wildobservatieposten.

🦅 Raaf

Met gelukkans volgens bron
Vogelkijkhut.nl · Valenberg
Beste periode hier: Het hele jaar

🦌 Vos

Met gelukkans volgens bron
Natuurmonumenten
Beste periode hier: Schemering en nacht

🦌 Wild zwijn

Met gelukkans volgens bron
Natuurmonumenten
Beste periode hier: Het hele jaar; het eerste uur na zonsopkomst en het laatste uur voor zonsondergang
💡 Ga in het uur na zonsopkomst of voor zonsondergang naar een van de zes wildobservatieposten.

🦅 Zwarte specht

Zeldzaamkans volgens bron
Vogelkijkhut.nl · Valenberg
Beste periode hier: Het hele jaar
💡 Vaker te horen dan te zien: de luide roep draagt ver over de heide.
Ook een kansinschatting voor 12 andere soorten

🦅 Veldleeuwerik

Grote kans in seizoenkans volgens bron
Natuurmonumenten
Beste periode hier: Maart tot en met juli

🦅 Boomleeuwerik

Met gelukkans volgens bron
Vogelkijkhut.nl · Valenberg
Beste periode hier: Maart tot en met juli

🦅 Geelgors

Met gelukkans volgens bron
Vogelkijkhut.nl · Valenberg
Beste periode hier: Het hele jaar

🦎 Hazelworm

Met gelukkans volgens bron
Natuurmonumenten
Beste periode hier: April tot en met september

🦌 Ree

Met gelukkans volgens bron
Vogelkijkhut.nl · Valenberg
Beste periode hier: Het hele jaar, in de schemering
💡 Vanaf het uitzichtplateau Valenberg heb je overzicht over het open terrein.

🦅 Roodborsttapuit

Met gelukkans volgens bron
Vogelkijkhut.nl · Valenberg
Beste periode hier: Maart tot en met september
💡 Zoek op een uitkijkpost boven in een struik of op een paaltje.

🦎 Zandhagedis

Met gelukkans volgens bron
Natuurmonumenten
Beste periode hier: April tot en met september, op zonnige ochtenden
💡 Zoek in de ochtendzon op zandige plekken langs de paden; ze warmen daar op.

🦅 Grauwe klauwier

Zeldzaamkans volgens bron
Natuurmonumenten
Beste periode hier: Mei tot en met augustus

🦅 Kleine bonte specht

Zeldzaamkans volgens bron
Vogelkijkhut.nl · Valenberg
Beste periode hier: Het hele jaar

🦅 Nachtzwaluw

Zeldzaamkans volgens bron
Natuurmonumenten
Beste periode hier: Half mei tot en met augustus, in de schemering
💡 Te horen bij het invallen van de duisternis op warme zomeravonden; blijf op het pad.

🦌 Das

Zeer zeldzaamkans volgens bron
Natuurmonumenten
Beste periode hier: Nacht en late schemering

🕷️ Lentevuurspin

Zeer zeldzaamkans volgens bron
EIS Kenniscentrum Insecten · Planken Wambuis met naam genoemd
Beste periode hier: April, en dan maar enkele weken
💡 Ga op een zonnige aprildag en zoek langs de paden naar de overgang van heidestruik naar open zand. Blijf op het pad: de woonbuizen van de vrouwtjes liggen juist in die zandige randen.

Voor deze soorten ligt er een concrete kansinschatting met bron. De lijst komt uit dezelfde database als de dierpagina's.

Ook aanwezig gemeld in dit gebied (178 soorten) aanwezigheid gemeld

Van deze soorten is bekend dat ze hier voorkomen (NDFF), maar over de zichtkans is nog niets vastgelegd.

Amfibie (4)

Libel (26)

Reptiel (2)

Spin (4)

Sprinkhaan (20)

Vlinder (31)

Vogel (70)

Zoogdier (land) (11)

Zoogdier (vleermuis) (10)

Wandelroutes

🥾

Wandelroutes Planken Wambuis

📶 Gemarkeerd; de routes zijn in november 2025 aangepast 🅿️ Parkeerplaats Oud Reemst, Harderwijkerweg 1A, 6731 ST Otterlo

Het gebied is alleen toegankelijk van zonsopgang tot zonsondergang.

🥾

Historische route

📏 4,4 km 📶 Niet bewegwijzerd — neem een kaart mee 🅿️ Carpool/Parkeerplaats N224, Wolfheze 2, 6874 BE Wolfheze

Kijkhutten & observatiepunten

🔭 Wildkijkscherm Nieuw Reemst

Beste moment: De uren na zonsopkomst en voor zonsondergang.
Vooral voor: Edelhert, wild zwijn, ree
Kijkscherm aan de rand van het open landschap bij Nieuw Reemst. Natuurmonumenten vraagt minimaal 25 meter afstand te houden.

🔭 Uitkijkpunt Oud Reemst

Beste moment: De uren na zonsopkomst en voor zonsondergang.
Vooral voor: Edelhert, wild zwijn, ree
Uitkijkpunt over het open landschap; parkeerplaats Harderwijkerweg 1A, Otterlo.

🔭 Uitkijkpunt Valenberg

Beste moment: De uren na zonsopkomst en voor zonsondergang.
Vooral voor: Edelhert, wild zwijn, ree
Uitkijkpunt over het open landschap, met een bankje om te rusten.

🔭 Uitkijkpunt De Mossel

Beste moment: De uren na zonsopkomst en voor zonsondergang.
Vooral voor: Edelhert, wild zwijn, ree
Uitkijkpunt bij theehuis Boerderij Mossel.

🔭 Uitkijkpunt Reijerscamp

Beste moment: De uren na zonsopkomst en voor zonsondergang.
Vooral voor: Edelhert, wild zwijn, ree
Uitkijkpunt over het open landschap van de Reijerscamp.

Praktische informatie

  • Toegankelijkheid: Vrij toegankelijk op de wegen en paden, van zonsopgang tot zonsondergang.
  • Parkeren: Planken Wambuisweg 1a, Ede; Oud Reemsterlaan aan de Verlengde Arnhemseweg, Ede; bij restaurant Planken Wambuis, Verlengde Arnhemseweg 146, Ede; en Harderwijkerweg 1A, Otterlo (Oud Reemst, met twee gehandicaptenparkeerplaatsen).
  • Honden: Aangelijnd toegestaan, op de paden. Bij de grazers kort houden.
  • Voorzieningen: Uitkijkpunten bij Nieuw Reemst, Oud Reemst, Valenberg en Mossel; restaurant Planken Wambuis en theehuis Boerderij Mossel; wandel- en fietspaden; speelnatuur voor kinderen. De uitkijkpunten Oud Reemst en Valenberg zijn met begeleiding rolstoeltoegankelijk.

🌿 Regels in dit gebied

Beheerder Natuurmonumenten hanteert eigen regels. Blijf op de paden, respecteer rustgebieden en afsluitingen, houd honden aangelijnd waar dat geldt, en gebruik geen drone — die zijn in vrijwel alle natuurgebieden verboden.

Bronnen: Natuurmonumenten (Planken Wambuis)
Status: Geverifieerd · Laatst gecontroleerd: 2026-08-11
Foto: Bas de Bruin — Planken Wambuis

Bos, heide en stuifzand, met grofwild ertussen

Natuurmonumenten omschrijft het gebied met de zin denkend aan de Veluwe, denk ik aan bos, heide en zandverstuivingen — en voegt eraan toe dat edelherten en wilde zwijnen het plaatje compleet maken. Dat is geen reclametekst maar een accurate beschrijving: Planken Wambuis heeft alle drie de Veluwse landschapstypen op loopafstand van elkaar, en juist die afwisseling maakt de kans op dieren groot.

Op het stuifzand van het Mosselse Zand zijn volgens de beheerder extreme temperatuurverschillen. Dat klinkt als een detail, maar het verklaart de soortenlijst: reptielen en warmteminnende insecten zitten juist daar. De heide is op zijn allermooist als de heide paars bloeit, in augustus. De wandelroute van 8 kilometer voert langs heide, stuifzand, gras- en bouwland en door bossen — een goede doorsnede in één ochtend.

Waar en wanneer je het wild ziet

Natuurmonumenten is hier ongewoon concreet: de beste tijden om hier wilde zwijnen en edelherten te zien, zijn de uren na zonsopkomst en voor zonsondergang. De beheerder noemt zes plekken om vanaf te kijken: het wildkijkscherm Nieuw Reemst en de uitkijkpunten Valenberg, De Mossel, Oud Reemst, Nieuw Reemst en Reijerscamp. Uitkijkpunt Oud Reemst en uitkijkpunt Valenberg zijn toegankelijk voor rolstoelgebruikers.

Praktisch: kies één punt en blijf zitten. Edelherten en wilde zwijnen komen naar de open plekken toe zodra het rustig is, en wie van punt naar punt loopt jaagt ze juist weg. Draag onopvallende kleding, zwijg, vermijd parfum en neem een verrekijker mee. Het ree zie je overdag het vaakst, langs de bosranden. In september en oktober is de bronst het moment: Natuurmonumenten organiseert er zelfs fietsexcursies voor.

De soorten die je makkelijk mist

Behalve het grofwild noemt de beheerder een rij kleinere soorten: de zandhagedis en hazelworm, de grauwe klauwier, nachtzwaluw en veel veldleeuweriken, en in de winter de klapekster. De zandhagedis en de hazelworm zoek je op warme voorjaarsochtenden langs de zonnige randen van het stuifzand. De grauwe klauwier zit in het struweel, de veldleeuwerik hoor je boven het open deel, en de klapekster zit in de winter als een wit stipje boven in een losse struik.

De nachtzwaluw vraagt een avondbezoek: vanaf halverwege mei tot in juli hoor je de ratelende zang in de schemer boven de heide. En dan is er de lentevuurspin, die Natuurmonumenten zelf voor dit gebied noemt, samen met honderd soorten wilde bijen. Zoek daar niet actief naar: de vindplaatsen van de lentevuurspin publiceren wij bewust niet, en de spin zelf zit onder de grond.

Grote grazers: de regel van vijfentwintig meter

Er lopen hier kuddes die je in Nederland zelden vrij ziet: Sayaguesa runderen en New Forest pony’s, en daarnaast Veluwse heideschapen die de heide open houden. De beheerder is er duidelijk over: houd minimaal 25 meter afstand tot de grazers en doorkruis een kudde nooit. Voeren en aaien is verboden.

Kom je toch dichterbij dan de bedoeling is, dan geldt volgens Natuurmonumenten: hou dan voldoende afstand, minimaal 25 meter, blijf rustig en loop langzaam weg. Verder: blijf op de wegen en paden, met uitzondering van het rustgebied voor dieren, dat helemaal gemeden moet worden. Honden mogen mee, kort aangelijnd en op de paden.

Waarom dit stukje Veluwe zo goed werkt

Planken Wambuis ligt midden in het grootste Natura 2000-gebied van het vasteland. Natura 2000 telt voor de hele Veluwe 88.436 hectare en beschrijft het als een gebied dat overwegend bestaat uit droge bossen, droge en natte heide, vennen en stuifzanden. Van dat stuifzand is niet veel meer over: tot 1900 was de Noord-Veluwe één uitgestrekt stuifzandgebied; tegenwoordig is er in totaal nog 1400 hectare stuifzand op de Veluwe. Het Mosselse Zand is daar een van de stukken van, en dat maakt het waardevoller dan het op het oog lijkt.

De provincie Gelderland noemt de Veluwe het grootste landelijke Natura 2000-gebied van Nederland en zelfs één van de grootste van Noordwest-Europa, en wijst tegelijk op het knelpunt: recreatie kan tot verstoring leiden. Het advies dat daaruit volgt is simpel en geldt ook hier — blijf op de paden en houd honden aan de lijn. Veel van de soorten die je hier wilt zien broeden of rusten op de grond.

Verder lezen bij de bron

Veelgestelde vragen

Welke dieren kun je zien in Planken Wambuis?

Het Veluwse grofwild — edelhert, wild zwijn en ree — en daarnaast twee kuddes grote grazers die je in Nederland zelden vrij ziet lopen: Sayaguesa runderen en New Forest pony’s. Verder staan er ruim 160 soorten aan dit gebied gekoppeld, van sprinkhanen tot roofvogels.

Wanneer kun je het beste gaan?

Natuurmonumenten noemt de uren na zonsopkomst en voor zonsondergang als de beste tijden om hier wilde zwijnen en edelherten te zien. De grazers lopen er het hele jaar; in de zomer bloeit de heide en in de winter zitten er overwinterende vogels.

Waar kun je parkeren?

Er zijn vier ingangen: Planken Wambuisweg 1a in Ede, de Oud Reemsterlaan aan de Verlengde Arnhemseweg in Ede, bij restaurant Planken Wambuis aan de Verlengde Arnhemseweg 146, en Harderwijkerweg 1A in Otterlo bij Oud Reemst, waar twee gehandicaptenplaatsen zijn.

Zijn er uitkijkpunten, en zijn die toegankelijk?

Er zijn uitkijkpunten bij Nieuw Reemst, Oud Reemst, Valenberg en Mossel. Oud Reemst en Valenberg zijn met begeleiding rolstoeltoegankelijk. Het gebied is vrij toegankelijk op wegen en paden, van zonsopgang tot zonsondergang.

Wat is het verschil met De Hoge Veluwe?

Planken Wambuis ligt er direct ten westen van, is bijna 2.000 hectare groot en is vrij toegankelijk zonder entree. Je vindt er hetzelfde grofwild, maar het is een van de weinige plekken op de Veluwe waar daarnaast vrij rondlopende Sayaguesa runderen en New Forest pony’s grazen.

De seizoensmail

Eén keer per maand een korte mail: welke dieren er die maand te zien zijn, in welke gebieden, en wat er die maand net begint of juist ophoudt. Niet vaker, en nooit een advertentie.

Je krijgt eerst een mailtje met een bevestigingslink. Pas als je daarop klikt sta je op de lijst — zo kan niemand jouw adres aanmelden.