Hoogveenlandschap in het Fochteloërveen 📷 Yvonne Photography (Wikimedia Commons), CC BY-SA 4.0

Dieren spotten in Fochteloërveen

Hoogveen · Drenthe / Friesland · beheer: Natuurmonumenten

Van maart tot juli draait alles om de kraanvogels: dan zijn de broedvogels aanwezig en klinkt hun trompetterende roep over het veen. In het najaar komen er overtrekkende kraanvogels bij. Het voorjaar is daarnaast de beste tijd voor reptielen, en roofvogels zijn er het hele jaar te volgen boven het open landschap. Hoogveen

Fochteloërveen — Een van de weinige plekken in Nederland waar kraanvogels vast broeden. Dat maakt het gebied uitzonderlijk — en tegelijk kwetsbaar: de rustgebieden zijn er niet voor niets. Je spot er vooral kraanvogel (broedend!), adder, roofvogels. Beste periode: Van maart tot juli draait alles om de kraanvogels: dan zijn de broedvogels aanwezig en klinkt hun trompetterende roep over het veen. In het najaar komen er overtrekkende kraanvogels bij. Het voorjaar is daarnaast de beste tijd voor reptielen, en roofvogels zijn er het hele jaar te volgen boven het open landschap.

Uitkijktoren "De Zeven"
Uitkijktoren "De Zeven"Foto: Steven Hogebrink, CC BY-SA 3.0 (Wikimedia Commons)
Uitzicht door het ronde raam van de toren
Uitzicht door het ronde raam van de torenFoto: Gouwenaar, CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
Weids hoogveen met open water vanaf de toren
Weids hoogveen met open water vanaf de torenFoto: Gouwenaar, CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
Solitaire den boven de heide
Solitaire den boven de heideFoto: Dominicus Johannes Bergsma, CC BY-SA 3.0 nl (Wikimedia Commons)
Ronde zonnedauw, vleesetend veenplantje
Ronde zonnedauw, vleesetend veenplantjeFoto: Dominicus Johannes Bergsma, CC BY-SA 3.0 nl (Wikimedia Commons)
Bord: kwetsbaar natuurgebied, geen toegang
Bord: kwetsbaar natuurgebied, geen toegangFoto: Dominicus Johannes Bergsma, CC BY-SA 3.0 nl (Wikimedia Commons)

Welke dieren zie je hier?

Hoe zeker is dit? geverifieerd kans volgens bron aanwezigheid gemeld Koppelingen die de onderste drempel niet halen, publiceren we niet. Zo bepalen we dat.

Bovenaan staan de soorten waarvoor november een piekmaand is.

🦅 Kolgans

Grote kans in seizoengeverifieerd
NDFF open data, 652 waarnemingen 2016-2026 · Sovon
Beste periode hier: winterhalfjaar en trektijd

🦅 Blauwe kiekendief

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Winter
💡 Kijk vanaf een uitkijkpunt over het open veen; een laag jagende roofvogel met opgeheven vleugels.

🦌 Eekhoorn

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Het hele jaar

🦅 Goudhaan

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Winter

🦅 Grote zilverreiger

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Winter

🦅 Keep

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Winter

🦅 Klapekster

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Winter
💡 Zoek een lichte vogel op een uitkijkpost boven in een struik of jonge boom.

🦅 Koperwiek

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Winter

🦅 Kraanvogel

Met gelukkans volgens bron
Natuurmonumenten
Beste periode hier: vroege voorjaar
💡 Kijk vanaf uitkijktoren De Zeven.

🦅 Sijs

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Winter

🦅 Smient

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Winter

🦅 Staartmees

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Het hele jaar
Ook een kansinschatting voor 54 andere soorten

🦅 Toendrarietgans

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Winter

🦅 Watersnip

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Het hele jaar

🦅 Brilduiker

Zeldzaamkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Winter

🦅 Kleine zwaan

Zeldzaamkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Winter

🦅 Pijlstaart

Zeldzaamkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Winter

🦅 Wilde zwaan

Zeldzaamkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Winter

🦅 Buizerd

Grote kanskans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Het hele jaar

🦅 Raaf

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Het hele jaar

🦅 Torenvalk

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Het hele jaar

🦌 Vos

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Schemering en nacht

🦅 IJsvogel

Zeldzaamkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Winter

🦅 Zwarte specht

Zeldzaamkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Het hele jaar
💡 Vaker te horen dan te zien: de luide roep draagt ver over het veen.

🦌 Boommarter

Zeer zeldzaamkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Schemering en nacht

🦫 Otter

Zeer zeldzaamkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Schemering en nacht

🦌 Steenmarter

Zeer zeldzaamkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Nacht

🦅 Blauwborst

Grote kans in seizoenkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: April tot en met juni

🦅 Bruine kiekendief

Grote kans in seizoenkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: April tot en met augustus
💡 Let op een laag over het veen jagende roofvogel met opgeheven vleugels.

🦅 Rietgors

Grote kans in seizoenkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Het hele jaar

🦅 Roodborsttapuit

Grote kans in seizoenkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Maart tot en met september
💡 Zoek op een uitkijkpost boven in een struik of op een paaltje langs het pad.

🦅 Veldleeuwerik

Grote kans in seizoenkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Maart tot en met juli

🦅 Zwartkop

Grote kans in seizoenkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: April tot en met september

🦅 Boompieper

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: April tot en met augustus

🦅 Boomvalk

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Mei tot en met september

🦅 Bosrietzanger

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Mei tot en met juli

🦅 Dodaars

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Het hele jaar

🦅 Geelgors

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Het hele jaar

🦅 Gekraagde roodstaart

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: April tot en met augustus

🦅 Gele kwikstaart

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: April tot en met september

🦅 Grasmus

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: April tot en met augustus

🦅 Grauwe vliegenvanger

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Mei tot en met augustus

🦅 Grote lijster

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Het hele jaar

🦋 Heideblauwtje

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Juni tot en met augustus

🦅 Lepelaar

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: April tot en met augustus

🦎 Levendbarende hagedis

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: April tot en met september
💡 Zoek in de ochtendzon op houten paden en plankieren; daar warmen ze op.

🦌 Ree

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Schemering, vooral vroeg in de ochtend

🦅 Slobeend

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Winter

🦅 Spotvogel

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Mei tot en met juli

🦅 Sprinkhaanzanger

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Mei tot en met juli, zingt vooral in de schemering

🦅 Tureluur

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Maart tot en met juli

🦅 Witgat

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Trektijd en winter

🦅 Zwarte mees

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Het hele jaar

🦅 Zwarte roodstaart

Met gelukkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Maart tot en met oktober

🦅 Appelvink

Zeldzaamkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Winter

🦅 Geoorde fuut

Zeldzaamkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Voorjaar en zomer

🦅 Goudvink

Zeldzaamkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Het hele jaar

🦅 Grauwe klauwier

Zeldzaamkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Mei tot en met augustus
💡 Zoek op een uitkijkpost in een doornstruik aan de rand van het veen.

🦅 Grote gele kwikstaart

Zeldzaamkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Winter

🦅 Kruisbek

Zeldzaamkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Het hele jaar, wisselend per jaar
💡 Zoek in de naaldbomen aan de rand; je hoort de roep vaak eerder dan je de vogels ziet.

🦅 Paapje

Zeldzaamkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: April tot en met september

🦎 Ringslang

Zeldzaamkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: April tot en met september, op zonnige ochtenden
💡 Zoek op zonnige ochtenden langs de randen van vennen en sloten.

🪰 Venwitsnuitlibel

Zeldzaamkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Mei tot en met juli

🦅 Wespendief

Zeldzaamkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Mei tot en met augustus

🦅 Kwartel

Zeer zeldzaamkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Mei tot en met juli
💡 Vrijwel alleen te horen: de roep klinkt als "kwik-me-dit" uit hoog gras.

🦅 Zomertortel

Zeer zeldzaamkans volgens bron
De Visdief · vogelkijkgids Fochteloërveen
Beste periode hier: Mei tot en met augustus

Voor deze soorten ligt er een concrete kansinschatting met bron. De lijst komt uit dezelfde database als de dierpagina's.

Ook aanwezig gemeld in dit gebied (136 soorten) aanwezigheid gemeld

Van deze soorten is bekend dat ze hier voorkomen (NDFF), maar over de zichtkans is nog niets vastgelegd.

Amfibie (5)

Libel (28)

Reptiel (1)

Spin (5)

Sprinkhaan (7)

Vlinder (24)

Vogel (44)

Zoogdier (land) (16)

Zoogdier (land/water) (1)

Zoogdier (vleermuis) (5)

Wandelroutes

🥾

Veenmosroute

📏 3,8 km ⏱️ 1 uur 10 📶 Blauwe pijltjes; zandruggen, vlonders en kades. Honden zijn hier niet toegestaan 🅿️ Parkeerplaats Fochteloerveen (Bonghaar)

Adder, ringslang en gladde slang die zich opwarmen, vooral in het voorjaar. Kraanvogel, veldleeuwerik en klapekster.

🥾

Hoogveenroute

📏 11 km ⏱️ 2 uur 45 📶 Rode pijlen; zandpaden en vlonders 🅿️ Parkeerplaats Fochteloerveen (Bonghaar)

Kraanvogels, sinds 2001 terug als broedvogel in Nederland. Luister naar het trompetteren. Sporen van oude turfwinning.

Kijkhutten & observatiepunten

🔭 Uitkijktoren De Zeven

Beste moment: In het voorjaar en de zomer zie je met een beetje geluk kraanvogels vanaf de toren.
Vooral voor: Kraanvogel, paapje, blauwe kiekendief
Achttien meter hoge toren uit 2000, aan een wandelroute van ongeveer 3 kilometer vanaf parkeerplaats De Zeven, Meester Lokstraat in Ravenswoud. De trap heeft een knik, zodat je de hoogte niet in een keer overziet.

🔭 Uitkijkpunt Stallaan

Vooral voor: Grauwe klauwier, paapje, kraanvogel, rietgans
Observatiepunt op een driesprong in het open veld, opgenomen in de fietsroute Fochteloerveen.

Praktische informatie

  • Toegankelijkheid: Tussen zonsopgang en zonsondergang toegankelijk, op de paden. Honden zijn hier niet toegestaan. Toegankelijk via paden vanaf de randen; er is een rolstoeltoegankelijke route en de uitkijktoren De Zeven om kraanvogels te bekijken. Een deel is sinds november 2023 (deels) afgesloten voor gemotoriseerd verkeer; respecteer de rustgebieden voor de broedende kraanvogels.
  • Parkeren: Parkeren bij Fochteloo/Ravenswoud en bij de Brunstingerplas.
  • Honden: Op veel paden niet toegestaan; let goed op de borden.
  • Voorzieningen: Uitkijktoren De Zeven voor kraanvogels, een rolstoeltoegankelijke route en wandelpaden vanaf de randen (Fochteloo, Ravenswoud).

🌿 Regels in dit gebied

Beheerder Natuurmonumenten hanteert eigen regels. Blijf op de paden, respecteer rustgebieden en afsluitingen, houd honden aangelijnd waar dat geldt, en gebruik geen drone — die zijn in vrijwel alle natuurgebieden verboden.

Bronnen: Natuurmonumenten (Fochteloërveen) · Natuurmonumenten (gebiedsregels)
Status: Geverifieerd · Laatst gecontroleerd: 2026-07-31
Foto: Yvonne Photography (Wikimedia Commons), CC BY-SA 4.0

Levend hoogveen, en waarom dat zo zeldzaam is

Het Fochteloërveen is volgens Natuurmonumenten “één van de laatste in West-Europa” van zijn soort. De reden dat er zo weinig van over is, zit in hoe het ontstaat: “Hoogveen ontstaat alleen op plekken waar regenwater blijft staan en veenmos groeit.” Geen grondwater, geen beek — alleen regen. Eén sloot te veel en het systeem valt stil.

Natuurmonumenten kocht hier “in 1938 de eerste 200 hectare”. Alles wat je nu ziet aan open veen, veenmos en zwart water is het resultaat van bijna een eeuw water vasthouden. Dat verklaart ook waarom je hier zo weinig paden vindt: het veen zelf is het kwetsbare deel.

De kraanvogels: wat er wel en niet over te zeggen valt

Dit is het gebied waar de kraanvogel terugkwam als Nederlandse broedvogel. Natuurmonumenten houdt het kort en precies: “In 2001 werd het eerste paartje in het Fochteloërveen gezien.” In het voorjaar hoor je het trompetgeschal over het veen dragen, vaak voordat je iets ziet, en met geluk zie je de baltsdans.

Wat we niet doen is aanwijzen waar ze broeden. De kraanvogel valt bij ons onder een regime waarbij we tot het gebied gaan en niet verder; een broedpaar dat verstoord wordt, verlaat het nest. Kijk vanaf de uitkijktoren of vanaf de openbare paden en gebruik een telescoop. Hoe we die afweging maken staat in verantwoord spotten.

De toren die rekening houdt met hoogtevrees

Uitkijktoren De Zeven staat aan de Meester Lokstraat in Ravenswoud en is achttien meter hoog. Er is één ontwerpdetail dat het vermelden waard is: er zit “een knik in de steile trap”, zodat je niet in één keer de volle hoogte onder je ziet. Wie last heeft van hoogtevrees komt daardoor vaak toch boven. Er staat een kijker en er loopt een wandelroute van drie kilometer vanaf.

Wat er verder zit

Op de open delen broeden het paapje en jaagt de blauwe kiekendief laag over het veen. Verder hoor je de wulp en met geluk de watersnip. Bijzonder voor insectenliefhebbers is het veenhooibeestje, een vlindertje dat vrijwel alleen op levend hoogveen voorkomt.

En dan de reptielen. Alle drie de Nederlandse slangen zijn hier gemeld: de adder, de gladde slang en de ringslang. Vindplaatsen noemen we niet — adder en gladde slang staan bij ons op het strengste regime. Blijf op de paden, dan kom je ze hooguit toevallig tegen en dat is precies goed.

Verder lezen bij de bron

  • Natuurmonumenten, Fochteloërveen — het eerste kraanvogelpaar in 2001, hoe hoogveen ontstaat, en de eerste 200 hectare uit 1938. natuurmonumenten.nl
  • Natuurmonumenten, uitkijktoren Fochteloërveen — achttien meter aan de Meester Lokstraat in Ravenswoud, met de knik in de trap. natuurmonumenten.nl
  • Natuurmonumenten, Veenmosroute — wandelroute op de grens van Friesland en Drenthe. natuurmonumenten.nl
  • Natuurmonumenten, fietsroute Fochteloërveen — de ronde langs de randen van het veen. natuurmonumenten.nl
  • Natuurmonumenten, veenexcursie — begeleid het hoogveen in, op plekken die anders dicht zijn. natuurmonumenten.nl
  • Natuurmonumenten, achtergrond natuurherstel Fochteloërveen — waarom er water wordt vastgehouden en wat dat oplevert. natuurmonumenten.nl
  • Natuurmonumenten, vogels in het Fochteloërveen — begeleide vogelexcursie in het gebied. natuurmonumenten.nl

Veelgestelde vragen

Welke dieren kun je in het Fochteloërveen zien?

De kraanvogel is hier de hoofdrolspeler: het Fochteloërveen is een van de weinige plekken in Nederland waar de soort vast broedt. Daarnaast leven er adders en andere reptielen op de drogere delen, en jagen er roofvogels boven het open hoogveen. Doordat het landschap kaal en wijds is, kijk je hier ver — je ziet vogels vaak op honderden meters afstand aankomen, wat het gebied ideaal maakt voor wie met een verrekijker de tijd neemt.

Waar bekijk je de kraanvogels?

Vanaf de uitkijktoren De Zeven, die speciaal is gebouwd om kraanvogels te kunnen bekijken zonder ze te verstoren. Verder loop je het gebied in vanaf de randen bij Fochteloo en Ravenswoud. Wij noemen geen nestlocaties: kraanvogels verlaten hun nest als er iemand te dichtbij komt, en een verstoord broedsel is meestal een verloren broedsel. Vanaf de toren zie je bovendien meer dan vanaf een pad.

Wanneer ga je het beste?

Van maart tot juli voor de broedvogels, met het vroege voorjaar als mooiste periode omdat de vogels dan baltsen en luidruchtig zijn. In het najaar trekken er kraanvogels over het gebied. De vroege ochtend is het beste moment van de dag: dan vliegen de vogels tussen slaapplaats en foerageergebied en is het geluid over grote afstand hoorbaar.

Hoe kom je er en waar parkeer je?

Je parkeert bij Fochteloo of Ravenswoud aan de randen van het gebied, of bij de Brunstingerplas. Vanaf die punten loop je de paden op het veen in. Er is een rolstoeltoegankelijke route. Sinds november 2023 is een deel van het gebied afgesloten voor gemotoriseerd verkeer, dus check vooraf de actuele situatie bij Natuurmonumenten.

Mag mijn hond mee?

Op veel paden niet. Dat is strenger dan in de meeste natuurgebieden, en met reden: broedende kraanvogels en grondbroeders reageren sterk op honden, ook aangelijnd. Let goed op de borden ter plekke en ga ervan uit dat je hond hier eerder niet dan wel welkom is.

Gegevens over voorkomen en waarnemingsdichtheid komen uit de NDFF. Praktische informatie via Natuurmonumenten. Zie ook onze verantwoording.

De seizoensmail

Eén keer per maand een korte mail: welke dieren er die maand te zien zijn, in welke gebieden, en wat er die maand net begint of juist ophoudt. Niet vaker, en nooit een advertentie.

Je krijgt eerst een mailtje met een bevestigingslink. Pas als je daarop klikt sta je op de lijst — zo kan niemand jouw adres aanmelden.