📷 Yvonne Photography (Wikimedia Commons), CC BY-SA 4.0
Dieren spotten in Fochteloërveen
Van maart tot juli draait alles om de kraanvogels: dan zijn de broedvogels aanwezig en klinkt hun trompetterende roep over het veen. In het najaar komen er overtrekkende kraanvogels bij. Het voorjaar is daarnaast de beste tijd voor reptielen, en roofvogels zijn er het hele jaar te volgen boven het open landschap. Hoogveen
Fochteloërveen — Een van de weinige plekken in Nederland waar kraanvogels vast broeden. Dat maakt het gebied uitzonderlijk — en tegelijk kwetsbaar: de rustgebieden zijn er niet voor niets. Je spot er vooral kraanvogel (broedend!), adder, roofvogels. Beste periode: Van maart tot juli draait alles om de kraanvogels: dan zijn de broedvogels aanwezig en klinkt hun trompetterende roep over het veen. In het najaar komen er overtrekkende kraanvogels bij. Het voorjaar is daarnaast de beste tijd voor reptielen, en roofvogels zijn er het hele jaar te volgen boven het open landschap.






Welke dieren zie je hier?
Bovenaan staan de soorten waarvoor november een piekmaand is.
🦅 Kolgans
Grote kans in seizoengeverifieerd🦅 Blauwe kiekendief
Met gelukkans volgens bron🦌 Eekhoorn
Met gelukkans volgens bron🦅 Goudhaan
Met gelukkans volgens bron🦅 Grote zilverreiger
Met gelukkans volgens bron🦅 Keep
Met gelukkans volgens bron🦅 Klapekster
Met gelukkans volgens bron🦅 Koperwiek
Met gelukkans volgens bron🦅 Sijs
Met gelukkans volgens bron🦅 Smient
Met gelukkans volgens bron🦅 Staartmees
Met gelukkans volgens bronOok een kansinschatting voor 54 andere soorten
🦅 Toendrarietgans
Met gelukkans volgens bron🦅 Watersnip
Met gelukkans volgens bron🦅 Brilduiker
Zeldzaamkans volgens bron🦅 Kleine zwaan
Zeldzaamkans volgens bron🦅 Pijlstaart
Zeldzaamkans volgens bron🦅 Wilde zwaan
Zeldzaamkans volgens bron🦅 Buizerd
Grote kanskans volgens bron🦅 Raaf
Met gelukkans volgens bron🦅 Torenvalk
Met gelukkans volgens bron🦌 Vos
Met gelukkans volgens bron🦅 IJsvogel
Zeldzaamkans volgens bron🦅 Zwarte specht
Zeldzaamkans volgens bron🦌 Boommarter
Zeer zeldzaamkans volgens bron🦫 Otter
Zeer zeldzaamkans volgens bron🦌 Steenmarter
Zeer zeldzaamkans volgens bron🦅 Blauwborst
Grote kans in seizoenkans volgens bron🦅 Bruine kiekendief
Grote kans in seizoenkans volgens bron🦅 Rietgors
Grote kans in seizoenkans volgens bron🦅 Roodborsttapuit
Grote kans in seizoenkans volgens bron🦅 Veldleeuwerik
Grote kans in seizoenkans volgens bron🦅 Zwartkop
Grote kans in seizoenkans volgens bron🦅 Boompieper
Met gelukkans volgens bron🦅 Boomvalk
Met gelukkans volgens bron🦅 Bosrietzanger
Met gelukkans volgens bron🦅 Dodaars
Met gelukkans volgens bron🦅 Geelgors
Met gelukkans volgens bron🦅 Gekraagde roodstaart
Met gelukkans volgens bron🦅 Gele kwikstaart
Met gelukkans volgens bron🦅 Grasmus
Met gelukkans volgens bron🦅 Grauwe vliegenvanger
Met gelukkans volgens bron🦅 Grote lijster
Met gelukkans volgens bron🦋 Heideblauwtje
Met gelukkans volgens bron🦅 Lepelaar
Met gelukkans volgens bron🦎 Levendbarende hagedis
Met gelukkans volgens bron🦌 Ree
Met gelukkans volgens bron🦅 Slobeend
Met gelukkans volgens bron🦅 Spotvogel
Met gelukkans volgens bron🦅 Sprinkhaanzanger
Met gelukkans volgens bron🦅 Tureluur
Met gelukkans volgens bron🦅 Witgat
Met gelukkans volgens bron🦅 Zwarte mees
Met gelukkans volgens bron🦅 Zwarte roodstaart
Met gelukkans volgens bron🦅 Appelvink
Zeldzaamkans volgens bron🦅 Geoorde fuut
Zeldzaamkans volgens bron🦅 Goudvink
Zeldzaamkans volgens bron🦅 Grauwe klauwier
Zeldzaamkans volgens bron🦅 Grote gele kwikstaart
Zeldzaamkans volgens bron🦅 Kruisbek
Zeldzaamkans volgens bron🦅 Paapje
Zeldzaamkans volgens bron🦎 Ringslang
Zeldzaamkans volgens bron🪰 Venwitsnuitlibel
Zeldzaamkans volgens bron🦅 Wespendief
Zeldzaamkans volgens bron🦅 Kwartel
Zeer zeldzaamkans volgens bron🦅 Zomertortel
Zeer zeldzaamkans volgens bronVoor deze soorten ligt er een concrete kansinschatting met bron. De lijst komt uit dezelfde database als de dierpagina's.
Ook aanwezig gemeld in dit gebied (136 soorten) aanwezigheid gemeld
Van deze soorten is bekend dat ze hier voorkomen (NDFF), maar over de zichtkans is nog niets vastgelegd.
Amfibie (5)
Libel (28)
Reptiel (1)
Spin (5)
Sprinkhaan (7)
Vlinder (24)
Vogel (44)
Zoogdier (land) (16)
Zoogdier (land/water) (1)
Zoogdier (vleermuis) (5)
Wandelroutes
Veenmosroute
Adder, ringslang en gladde slang die zich opwarmen, vooral in het voorjaar. Kraanvogel, veldleeuwerik en klapekster.
📍 Startpunt op de kaart 🧭 Route naar startpunt (Google Maps) 📄 Routebeschrijving bij Natuurmonumenten
Hoogveenroute
Kraanvogels, sinds 2001 terug als broedvogel in Nederland. Luister naar het trompetteren. Sporen van oude turfwinning.
📍 Startpunt op de kaart 🧭 Route naar startpunt (Google Maps) 📄 Routebeschrijving bij Natuurmonumenten
Kijkhutten & observatiepunten
🔭 Uitkijktoren De Zeven
Beste moment: In het voorjaar en de zomer zie je met een beetje geluk kraanvogels vanaf de toren.
Vooral voor: Kraanvogel, paapje, blauwe kiekendief
Achttien meter hoge toren uit 2000, aan een wandelroute van ongeveer 3 kilometer vanaf parkeerplaats De Zeven, Meester Lokstraat in Ravenswoud. De trap heeft een knik, zodat je de hoogte niet in een keer overziet.
🔭 Uitkijkpunt Stallaan
Vooral voor: Grauwe klauwier, paapje, kraanvogel, rietgans
Observatiepunt op een driesprong in het open veld, opgenomen in de fietsroute Fochteloerveen.
Praktische informatie
- Toegankelijkheid: Tussen zonsopgang en zonsondergang toegankelijk, op de paden. Honden zijn hier niet toegestaan. Toegankelijk via paden vanaf de randen; er is een rolstoeltoegankelijke route en de uitkijktoren De Zeven om kraanvogels te bekijken. Een deel is sinds november 2023 (deels) afgesloten voor gemotoriseerd verkeer; respecteer de rustgebieden voor de broedende kraanvogels.
- Parkeren: Parkeren bij Fochteloo/Ravenswoud en bij de Brunstingerplas.
- Honden: Op veel paden niet toegestaan; let goed op de borden.
- Voorzieningen: Uitkijktoren De Zeven voor kraanvogels, een rolstoeltoegankelijke route en wandelpaden vanaf de randen (Fochteloo, Ravenswoud).
🌿 Regels in dit gebied
Beheerder Natuurmonumenten hanteert eigen regels. Blijf op de paden, respecteer rustgebieden en afsluitingen, houd honden aangelijnd waar dat geldt, en gebruik geen drone — die zijn in vrijwel alle natuurgebieden verboden.
Status: Geverifieerd · Laatst gecontroleerd: 2026-07-31
Foto: Yvonne Photography (Wikimedia Commons), CC BY-SA 4.0
Levend hoogveen, en waarom dat zo zeldzaam is
Het Fochteloërveen is volgens Natuurmonumenten “één van de laatste in West-Europa” van zijn soort. De reden dat er zo weinig van over is, zit in hoe het ontstaat: “Hoogveen ontstaat alleen op plekken waar regenwater blijft staan en veenmos groeit.” Geen grondwater, geen beek — alleen regen. Eén sloot te veel en het systeem valt stil.
Natuurmonumenten kocht hier “in 1938 de eerste 200 hectare”. Alles wat je nu ziet aan open veen, veenmos en zwart water is het resultaat van bijna een eeuw water vasthouden. Dat verklaart ook waarom je hier zo weinig paden vindt: het veen zelf is het kwetsbare deel.
De kraanvogels: wat er wel en niet over te zeggen valt
Dit is het gebied waar de kraanvogel terugkwam als Nederlandse broedvogel. Natuurmonumenten houdt het kort en precies: “In 2001 werd het eerste paartje in het Fochteloërveen gezien.” In het voorjaar hoor je het trompetgeschal over het veen dragen, vaak voordat je iets ziet, en met geluk zie je de baltsdans.
Wat we niet doen is aanwijzen waar ze broeden. De kraanvogel valt bij ons onder een regime waarbij we tot het gebied gaan en niet verder; een broedpaar dat verstoord wordt, verlaat het nest. Kijk vanaf de uitkijktoren of vanaf de openbare paden en gebruik een telescoop. Hoe we die afweging maken staat in verantwoord spotten.
De toren die rekening houdt met hoogtevrees
Uitkijktoren De Zeven staat aan de Meester Lokstraat in Ravenswoud en is achttien meter hoog. Er is één ontwerpdetail dat het vermelden waard is: er zit “een knik in de steile trap”, zodat je niet in één keer de volle hoogte onder je ziet. Wie last heeft van hoogtevrees komt daardoor vaak toch boven. Er staat een kijker en er loopt een wandelroute van drie kilometer vanaf.
Wat er verder zit
Op de open delen broeden het paapje en jaagt de blauwe kiekendief laag over het veen. Verder hoor je de wulp en met geluk de watersnip. Bijzonder voor insectenliefhebbers is het veenhooibeestje, een vlindertje dat vrijwel alleen op levend hoogveen voorkomt.
En dan de reptielen. Alle drie de Nederlandse slangen zijn hier gemeld: de adder, de gladde slang en de ringslang. Vindplaatsen noemen we niet — adder en gladde slang staan bij ons op het strengste regime. Blijf op de paden, dan kom je ze hooguit toevallig tegen en dat is precies goed.
Verder lezen bij de bron
- Natuurmonumenten, Fochteloërveen — het eerste kraanvogelpaar in 2001, hoe hoogveen ontstaat, en de eerste 200 hectare uit 1938. natuurmonumenten.nl
- Natuurmonumenten, uitkijktoren Fochteloërveen — achttien meter aan de Meester Lokstraat in Ravenswoud, met de knik in de trap. natuurmonumenten.nl
- Natuurmonumenten, Veenmosroute — wandelroute op de grens van Friesland en Drenthe. natuurmonumenten.nl
- Natuurmonumenten, fietsroute Fochteloërveen — de ronde langs de randen van het veen. natuurmonumenten.nl
- Natuurmonumenten, veenexcursie — begeleid het hoogveen in, op plekken die anders dicht zijn. natuurmonumenten.nl
- Natuurmonumenten, achtergrond natuurherstel Fochteloërveen — waarom er water wordt vastgehouden en wat dat oplevert. natuurmonumenten.nl
- Natuurmonumenten, vogels in het Fochteloërveen — begeleide vogelexcursie in het gebied. natuurmonumenten.nl
Veelgestelde vragen
Welke dieren kun je in het Fochteloërveen zien?
De kraanvogel is hier de hoofdrolspeler: het Fochteloërveen is een van de weinige plekken in Nederland waar de soort vast broedt. Daarnaast leven er adders en andere reptielen op de drogere delen, en jagen er roofvogels boven het open hoogveen. Doordat het landschap kaal en wijds is, kijk je hier ver — je ziet vogels vaak op honderden meters afstand aankomen, wat het gebied ideaal maakt voor wie met een verrekijker de tijd neemt.
Waar bekijk je de kraanvogels?
Vanaf de uitkijktoren De Zeven, die speciaal is gebouwd om kraanvogels te kunnen bekijken zonder ze te verstoren. Verder loop je het gebied in vanaf de randen bij Fochteloo en Ravenswoud. Wij noemen geen nestlocaties: kraanvogels verlaten hun nest als er iemand te dichtbij komt, en een verstoord broedsel is meestal een verloren broedsel. Vanaf de toren zie je bovendien meer dan vanaf een pad.
Wanneer ga je het beste?
Van maart tot juli voor de broedvogels, met het vroege voorjaar als mooiste periode omdat de vogels dan baltsen en luidruchtig zijn. In het najaar trekken er kraanvogels over het gebied. De vroege ochtend is het beste moment van de dag: dan vliegen de vogels tussen slaapplaats en foerageergebied en is het geluid over grote afstand hoorbaar.
Hoe kom je er en waar parkeer je?
Je parkeert bij Fochteloo of Ravenswoud aan de randen van het gebied, of bij de Brunstingerplas. Vanaf die punten loop je de paden op het veen in. Er is een rolstoeltoegankelijke route. Sinds november 2023 is een deel van het gebied afgesloten voor gemotoriseerd verkeer, dus check vooraf de actuele situatie bij Natuurmonumenten.
Mag mijn hond mee?
Op veel paden niet. Dat is strenger dan in de meeste natuurgebieden, en met reden: broedende kraanvogels en grondbroeders reageren sterk op honden, ook aangelijnd. Let goed op de borden ter plekke en ga ervan uit dat je hond hier eerder niet dan wel welkom is.
Gegevens over voorkomen en waarnemingsdichtheid komen uit de NDFF. Praktische informatie via Natuurmonumenten. Zie ook onze verantwoording.
De seizoensmail
Eén keer per maand een korte mail: welke dieren er die maand te zien zijn, in welke gebieden, en wat er die maand net begint of juist ophoudt. Niet vaker, en nooit een advertentie.
Je krijgt eerst een mailtje met een bevestigingslink. Pas als je daarop klikt sta je op de lijst — zo kan niemand jouw adres aanmelden.