📷 Iceandsnow (Wikimedia Commons), CC BY-SA 3.0
Dieren spotten in Onlanden / Leekstermeer
Het voorjaar is het rijkst aan broedvogels, met roepende roerdompen en volop moerasvogels. De winter is juist goed voor ganzen en roofvogels, die in grote aantallen in het natte grasland zitten. De uitkijktoren maakt beide seizoenen bruikbaar, ook als het te nat is om ver te lopen. Nat graslandmoeras
Onlanden / Leekstermeer — Een van de jongste natuurgebieden van Nederland, aangelegd als waterberging voor de stad Groningen — en binnen enkele jaren uitgegroeid tot een topgebied voor moerasvogels en otters. Je spot er vooral otter, roerdomp, ganzen, ijsvogel. Beste periode: Het voorjaar is het rijkst aan broedvogels, met roepende roerdompen en volop moerasvogels. De winter is juist goed voor ganzen en roofvogels, die in grote aantallen in het natte grasland zitten. De uitkijktoren maakt beide seizoenen bruikbaar, ook als het te nat is om ver te lopen.







Welke dieren zie je hier?
Bovenaan staan de soorten waarvoor november een piekmaand is.
🦅 Brandgans
Grote kans in seizoengeverifieerd🦅 Kolgans
Grote kans in seizoengeverifieerd🦅 Grote zilverreiger
Grote kanskans volgens bron🦅 Smient
Grote kans in seizoenkans volgens bron🦅 Baardman
Met gelukkans volgens bron🦅 Blauwe kiekendief
Met gelukkans volgens bron🦅 Watersnip
Met gelukkans volgens bron🦅 Wintertaling
Met gelukkans volgens bron🦅 Zeearend
Met gelukkans volgens bron🦫 Bever
Met gelukgeverifieerd🦫 Otter
Zeldzaamgeverifieerd🦅 Buizerd
Grote kanskans volgens bronOok een kansinschatting voor 33 andere soorten
🦅 IJsvogel
Met gelukkans volgens bron🦅 Slechtvalk
Met gelukkans volgens bron🦌 Vos
Met gelukkans volgens bron🦅 Havik
Zeldzaamkans volgens bron🦅 Bruine kiekendief
Grote kans in seizoenkans volgens bron🦅 Kievit
Grote kans in seizoenkans volgens bron🦅 Krakeend
Grote kans in seizoenkans volgens bron🦅 Kuifeend
Grote kans in seizoenkans volgens bron🦅 Rietzanger
Grote kans in seizoenkans volgens bron🦅 Boomvalk
Met gelukkans volgens bron🦅 Gele kwikstaart
Met gelukkans volgens bron🦅 Graspieper
Met gelukkans volgens bron🦅 Grote zaagbek
Met gelukkans volgens bron🦅 Grutto
Met gelukkans volgens bron🦅 Koekoek
Met gelukkans volgens bron🦅 Nonnetje
Met gelukkans volgens bron🦌 Ree
Met gelukkans volgens bron🦅 Rietgors
Met gelukkans volgens bron🦅 Roerdomp
Met gelukkans volgens bron🦅 Slobeend
Met gelukkans volgens bron🦅 Snor
Met gelukkans volgens bron🦅 Veldleeuwerik
Met gelukkans volgens bron🦅 Waterral
Met gelukkans volgens bron🦅 Kemphaan
Zeldzaamkans volgens bron🦅 Zomertaling
Zeldzaamkans volgens bron🦅 Hop
Zeer zeldzaamkans volgens bron🦅 Klein waterhoen
Zeer zeldzaamkans volgens bron🦅 Kwartelkoning
Zeer zeldzaamkans volgens bron🦅 Lachstern
Zeer zeldzaamkans volgens bron🦅 Monniksgier
Zeer zeldzaamkans volgens bron🦅 Porseleinhoen
Zeer zeldzaamkans volgens bron🦫 Waterspitsmuis
Zeer zeldzaamkans volgens bron🦅 Witwangstern
Zeer zeldzaamkans volgens bronVoor deze soorten ligt er een concrete kansinschatting met bron. De lijst komt uit dezelfde database als de dierpagina's.
Ook aanwezig gemeld in dit gebied (151 soorten) aanwezigheid gemeld
Van deze soorten is bekend dat ze hier voorkomen (NDFF), maar over de zichtkans is nog niets vastgelegd.
Amfibie (5)
Libel (27)
Spin (4)
Sprinkhaan (9)
Vis (1)
Vlinder (21)
Vogel (53)
Zoogdier (land) (21)
Zoogdier (land/water) (1)
Zoogdier (vleermuis) (9)
Wandelroutes
Wandelroute De Onlanden
Veldleeuwerik, waterral, porseleinhoen, grote zilverreiger, roerdomp en lepelaar. Komt langs de uitkijktoren van 26 meter.
📍 Startpunt op de kaart 🧭 Route naar startpunt (Google Maps) 📄 Routebeschrijving bij Natuurmonumenten e.a.
Beleefpad Uitkijktoren De Onlanden
Exmoorpony s, herkenbaar aan hun witachtige snuit. Elke verdieping van de toren geeft een ander uitzicht.
📍 Startpunt op de kaart 🧭 Route naar startpunt (Google Maps) 📄 Routebeschrijving bij Natuurmonumenten e.a.
Wandelroute Lettelberterpetten
Komt langs uitkijktoren Veenman en vogelkijkhut Olde Mart. Optioneel het Petgatenpad: een vlonderpad door het moerasbos. De Oeverlanden zelf zijn gesloten rustgebied.
📍 Startpunt op de kaart 🧭 Route naar startpunt (Google Maps) 📄 Routebeschrijving bij Natuurmonumenten e.a.
Kijkhutten & observatiepunten
🔭 Uitkijktoren De Onlanden
Vooral voor: Grote zilverreiger, bruine kiekendief, zeearend, roerdomp, snor, waterral, koekoek, baardmannetje
Zesentwintig meter hoog, 121 traptreden, 360 graden uitzicht over het beekdal. Via een slingerend pad vanaf parkeerplaats Noorddijk in Peize, ongeveer een kilometer. Beheer: Natuurmonumenten.
🔭 Uitkijktoren Veenman
Aan de rand van de Oeverlanden van het Leekstermeer, Hooilanden 12 in Lettelbert, aan de wandelroute Lettelberterpetten. De Oeverlanden zelf zijn gesloten rustgebied. Beheer: Het Groninger Landschap.
🔭 Vogelkijkhut Olde Mart
Vooral voor: Vuurgoudhaan, boomkruiper, goudvink, eenden, ganzen, roofvogels
In de Lettelberterpetten, Hooilanden 12 in Lettelbert, aan de wandelroute van 2,5 kilometer. Winters heb je waterdicht schoeisel nodig. Beheer: Het Groninger Landschap.
Praktische informatie
- Toegankelijkheid: Tussen zonsopgang en zonsondergang toegankelijk op wegen en paden; de oeverlanden van het Leekstermeer zijn helemaal niet toegankelijk, je kijkt er vanaf de paden en de uitkijktoren. Vrij toegankelijk via wandel- en fietspaden. Een uitkijktoren van 26 meter (121 treden) geeft 360° zicht over het gebied; vanaf Noorddijk loopt een slingerpad het gebied in.
- Parkeren: Parkeren bij De Onlanderij (Madijk 1, Eelderwolde), het bezoek- en horecapunt van het gebied.
- Honden: Welkom, aangelijnd.
- Voorzieningen: Uitkijktoren met 360° zicht, wandel- en fietsroutes en De Onlanderij (Madijk 1, Eelderwolde) met horeca.
🌿 Regels in dit gebied
Beheerder Natuurmonumenten e.a. hanteert eigen regels. Blijf op de paden, respecteer rustgebieden en afsluitingen, houd honden aangelijnd waar dat geldt, en gebruik geen drone — die zijn in vrijwel alle natuurgebieden verboden.
Status: Geverifieerd · Laatst gecontroleerd: 2026-07-31
Foto: Iceandsnow (Wikimedia Commons), CC BY-SA 3.0
Natuur die er staat omdat Groningen droge voeten wilde
De Onlanden is een van de duidelijkste voorbeelden in Nederland van natuur die uit noodzaak is ontstaan. Natuurmonumenten schrijft het zonder opsmuk: “Natuurmonumenten combineerde tussen 2010 en 2012 het aanleggen van nieuwe natuur met waterberging in De Onlanden.” Als het te hard regent, loopt dit gebied onder en blijft de stad droog.
De schaal is verrassend voor wie er nooit is geweest: het gebied is volgens dezelfde bron “circa 3.500 aaneengesloten voetbalvelden groot”. En het werkt: in ruim tien jaar is hier een moeraslandschap ontstaan waar soorten zitten die je normaal alleen in eeuwenoude veengebieden vindt.
Wat er in die tien jaar op is komen zitten
De lijst van Natuurmonumenten leest als een moerasbestand: grote zilverreiger, bruine kiekendief, zeearend en roerdomp. In het riet zitten snor, waterral, koekoek en baardmannetje. Er loopt ree en vos, en er zwemt otter.
Als grazers zijn hier exmoorpony’s en Schotse hooglanders ingezet. Die houden het riet open en zorgen voor de afwisseling van hoog en laag waar moerasvogels het van moeten hebben.
De Oeverlanden Leekstermeer zijn dicht — en dat is de bedoeling
Een praktisch punt dat je vooraf moet weten. Het Groninger Landschap is er duidelijk over: “De Oeverlanden zijn niet toegankelijk voor publiek.” Dat betekent niet dat je er niets ziet, want je kunt ze “bewonderen vanaf de uitkijktoren en de vogelkijkhut” op de wandelroute Lettelberterpetten.
De reden voor die geslotenheid is een soort die vrijwel nergens anders in Nederland nog broedt: de kwartelkoning, volgens het Groninger Landschap “een van de doelsoorten vanuit Natura 2000”. Het is een vogel die je bijna nooit ziet en die je in juni ’s nachts hoort roepen vanuit het hoge gras. Een tweede zeldzaamheid is de waterspitsmuis, “de grootste spitsmuis in Europa”.
Verder lezen bij de bron
- Natuurmonumenten, De Onlanden — de aanleg tussen 2010 en 2012 als waterberging, de omvang en de soortenlijst. natuurmonumenten.nl
- Het Groninger Landschap, Oeverlanden Leekstermeer — waarom het gebied gesloten is, de uitkijktoren en vogelkijkhut, en de kwartelkoning en waterspitsmuis. groningerlandschap.nl
- Natuurmonumenten, wandelroute De Onlanden — de gemarkeerde route vlak bij Groningen. natuurmonumenten.nl
- Natuurmonumenten, ontdek De Onlanden met de boswachter — begeleide excursie. natuurmonumenten.nl
- Natuurmonumenten, fietsexcursie in De Onlanden — het gebied is groot; per fiets zie je meer. natuurmonumenten.nl
- Natuurmonumenten, wandelen in De Onlanden — overzicht van de wandelmogelijkheden. natuurmonumenten.nl
Veelgestelde vragen
Welke dieren kun je in De Onlanden zien?
Het gebied is in korte tijd een van de betere moerasgebieden van Noord-Nederland geworden. De otter heeft zich er gevestigd, al zie je die vrijwel alleen op een wildcamera of als sporen langs de oever. De roerdomp is er in het voorjaar te horen, de ijsvogel jaagt langs de kreken en in de winter zitten er grote aantallen ganzen en de roofvogels die daarop afkomen.
Wat is de beste kijkplek?
De uitkijktoren van 26 meter, met 360 graden zicht over het gebied. Dat zijn 121 treden, maar je krijgt er een overzicht voor terug dat je vanaf de paden nooit hebt — juist in een vlak, waterrijk landschap is hoogte het beste gereedschap. Vanaf Noorddijk loopt daarnaast een slingerpad het gebied in.
Wanneer ga je het beste?
In het voorjaar voor de broedvogels, wanneer roerdomp en rietvogels het luidruchtigst zijn, en in de winter voor de ganzen en roofvogels. In beide seizoenen zijn de vroege ochtend en het laatste uur van de dag het kansrijkst. Voor de otter geldt: alleen bij dageraad en schemer, en met veel geluk.
Hoe kom je er en waar parkeer je?
Je parkeert bij De Onlanderij aan de Madijk 1 in Eelderwolde, het bezoek- en horecapunt van het gebied. Vanaf daar lopen wandel- en fietsroutes het gebied in en is de uitkijktoren bereikbaar. Het gebied ligt vlak bij de stad Groningen, wat het een van de best bereikbare moerasgebieden van het land maakt.
Waarom is dit gebied aangelegd?
Als waterberging. Na de wateroverlast van eind jaren negentig moest er ruimte komen om piekbuien op te vangen en de stad Groningen droog te houden. Het natte grasland dat daarvoor werd ingericht bleek binnen enkele jaren een magneet voor moerasvogels en otters — natuurwinst als bijvangst van waterveiligheid.
Gegevens over voorkomen en waarnemingsdichtheid komen uit de NDFF. Praktische informatie via Natuurmonumenten. Zie ook onze verantwoording.
De seizoensmail
Eén keer per maand een korte mail: welke dieren er die maand te zien zijn, in welke gebieden, en wat er die maand net begint of juist ophoudt. Niet vaker, en nooit een advertentie.
Je krijgt eerst een mailtje met een bevestigingslink. Pas als je daarop klikt sta je op de lijst — zo kan niemand jouw adres aanmelden.