Heidelandschap op de Sallandse Heuvelrug 📷 Romaine (Wikimedia Commons), CC0

Dieren spotten in Nationaal Park Sallandse Heuvelrug

Heide & bos · Overijssel · beheer: Natuurmonumenten / Staatsbosbeheer

Het voorjaar is de tijd voor reptielen, op zonnige ochtenden van eind maart tot in mei. In augustus bloeit de heide en is het gebied op zijn mooist. De vroege ochtend is in beide gevallen beter dan het midden van de dag, zowel voor de dieren als voor de rust op de paden. Heide & bos

Nationaal Park Sallandse Heuvelrug — Hier leeft de laatste korhoenpopulatie van Nederland. Dat maakt het gebied uitzonderlijk en tegelijk kwetsbaar: de rustgebieden op de heide zijn er niet voor de sier. Je spot er vooral adder, korhoen (zeer zeldzaam), reptielen. Beste periode: Het voorjaar is de tijd voor reptielen, op zonnige ochtenden van eind maart tot in mei. In augustus bloeit de heide en is het gebied op zijn mooist. De vroege ochtend is in beide gevallen beter dan het midden van de dag, zowel voor de dieren als voor de rust op de paden.

De Holterberg met dennen en jeneverbes
De Holterberg met dennen en jeneverbesFoto: Woolters, CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
Bloeiende heide tot aan de horizon
Bloeiende heide tot aan de horizonFoto: Frank Hemmekam, CC BY-SA 3.0 (Wikimedia Commons)
Een dal zonder water op de heuvelrug
Een dal zonder water op de heuvelrugFoto: Romaine, CC0 (Wikimedia Commons)
Ree op een open plek in het bos
Ree op een open plek in het bosFoto: DDJJ, CC BY-SA 3.0 nl (Wikimedia Commons)
Scheefgegroeide den langs het heidepad
Scheefgegroeide den langs het heidepadFoto: DDJJ, CC BY-SA 3.0 nl (Wikimedia Commons)
Berken- en dennenbos op de rug
Berken- en dennenbos op de rugFoto: Romaine, CC0 (Wikimedia Commons)

Welke dieren zie je hier?

Hoe zeker is dit? geverifieerd kans volgens bron aanwezigheid gemeld Koppelingen die de onderste drempel niet halen, publiceren we niet. Zo bepalen we dat.

Bovenaan staan de soorten waarvoor november een piekmaand is.

🦅 Klapekster

Met gelukkans volgens bron
Staatsbosbeheer
Beste periode hier: winter

🦅 Boompieper

Met gelukkans volgens bron
Staatsbosbeheer

🦅 Korhoen

Zeldzaamkans volgens bron
Staatsbosbeheer

Voor deze soorten ligt er een concrete kansinschatting met bron. De lijst komt uit dezelfde database als de dierpagina's.

Ook aanwezig gemeld in dit gebied (138 soorten) aanwezigheid gemeld

Van deze soorten is bekend dat ze hier voorkomen (NDFF), maar over de zichtkans is nog niets vastgelegd.

Amfibie (3)

Libel (13)

Reptiel (4)

Spin (2)

Sprinkhaan (9)

Vlinder (22)

Vogel (58)

Zoogdier (land) (19)

Zoogdier (land/water) (2)

Zoogdier (vleermuis) (6)

Wandelroutes

🥾

Rietslenkwandeling

📏 6 km 📶 Oranje markering 🅿️ Buitencentrum Sallandse Heuvelrug, Grotestraat 281, 7441 GS Nijverdal

Bos en heide, met uitzichtpunten over de heuvelrug.

🥾

Geologische wandeling

📏 6 km 📶 Groene markering 🅿️ Buitencentrum Sallandse Heuvelrug, Grotestraat 281, 7441 GS Nijverdal

Informatiepanelen over de geologie van de heuvelrug.

🥾

Wolfsslenkwandeling

📏 5 km 📶 Gele markering

Grotendeels over de heide; eeuwenoude eiken en jeneverbes.

🥾

Holterbergwandeling

📏 4 km 📶 Oranje markering 🅿️ Dagrecreatieterrein Holterberg, Holten

Uitzichtpunt Holterberg en het Bos van Zichzelf, 12 hectare waar de natuur zijn gang gaat.

Kijkhutten & observatiepunten

🔭 Uitzichtpunten op de heide

Beste moment: In de nazomer kleurt de heide paars.
Vooral voor: Korhoen, roodborsttapuit, zandhagedis, nachtzwaluw
De Sallandse Heuvelrug heeft geen kijkhut; de hoogteverschillen op de heide vormen de uitkijkpunten, onder meer aan het Boswachterspad Koningsbelt (13 kilometer) vanaf het Buitencentrum. De paden zijn niet geschikt voor rolstoel en kinderwagen. LET OP: van 1 maart tot 15 juli is de heide gedeeltelijk gesloten zodat het korhoen kan baltsen en broeden.

🔭 Uitzichtpunt Holterberg

Aan de Holterbergwandeling (4 kilometer). Beheer: Staatsbosbeheer.

Praktische informatie

  • Toegankelijkheid: Het hele jaar toegankelijk tussen zonsopgang en zonsondergang; van 1 maart tot 15 juli is het kerngebied van de heide gesloten voor het korhoen. Vrij toegankelijk; het Buitencentrum Sallandse Heuvelrug is rolstoeltoegankelijk, er zijn struinstoelen en de fietspaden zijn verhard.
  • Parkeren: Parkeren bij het Buitencentrum Sallandse Heuvelrug (Nijverdal); voor 65-plussers is een gratis dagvergunning verkrijgbaar.
  • Honden: Los toegestaan op de Hellendoornse Berg en bij Teesselinksveld/Kattenbos; elders aangelijnd.
  • Voorzieningen: Buitencentrum Sallandse Heuvelrug (Nijverdal) met horeca en sterrenwacht; wandel- en fietsroutes over de heide.

🌿 Regels in dit gebied

Beheerder Natuurmonumenten / Staatsbosbeheer hanteert eigen regels. Blijf op de paden, respecteer rustgebieden en afsluitingen, houd honden aangelijnd waar dat geldt, en gebruik geen drone — die zijn in vrijwel alle natuurgebieden verboden.

Bronnen: Staatsbosbeheer (Sallandse Heuvelrug) · Staatsbosbeheer (Salland) · Natuurmonumenten (De Sprengenberg)
Status: Geverifieerd · Laatst gecontroleerd: 2026-07-31
Foto: Romaine (Wikimedia Commons), CC0

Bergen van 76 meter, en dat is hier veel

De Sallandse Heuvelrug heeft volgens Staatsbosbeheer “‘bergen’ tot wel 76 m hoogte”. In Nederlandse verhoudingen levert dat echte hoogteverschillen op, en daarmee droge zuidhellingen die snel opwarmen en koelere noordhellingen. Die variatie is precies wat reptielen en heidevogels nodig hebben.

Het landschap zelf beschrijft de beheerder als “stille heidevelden en bossen vol dieren, met stokoude jeneverbesstruiken, grillige eiken en witte berken”. Die jeneverbessen zijn geen decor: ze bieden dekking op een verder open veld, en dat is waar je bij het spotten naar moet kijken.

Het laatste korhoen van Nederland

Dit is het enige gebied in het land waar je nog kans maakt op de korhoen. Staatsbosbeheer formuleert het zo: “Het enige leefgebied van het korhoen in Nederland. De korhoenhaan is prachtig blauwzwart. Het korhoen is erg schuw.”

Hoe precair die situatie is, blijkt uit het beheer. De beheerder schrijft dat “de populatie korhoenders regelmatig versterkt” wordt “met dieren uit andere gebieden”, en noemt dat zelf “een noodmaatregel om uitsterven te voorkomen”. De oorzaken zijn structureel: “hoge stikstof en fosfaatgehalten, verdroging en versnippering”.

Wij noemen geen baltsplaatsen. Het korhoen staat bij ons op het regime waarbij verzamel- en baltsplaatsen buiten de site blijven, en bij een populatie van deze omvang is één verstoorde ochtend niet te herstellen. Blijf op de paden, ga niet in het donker het veld in om een baltsplek te zoeken, en accepteer dat de kans klein is. Hoe we die afweging maken staat in verantwoord spotten.

Wat er wél goed te zien is

Op de open heide gaat het om de tapuit, de boompieper en de wulp; in de winter komt de klapekster erbij, die vanaf een uitstekende tak jaagt. In de schemering van juni en juli hoor je de nachtzwaluw snorren en jaagt de boomvalk op libellen en zwaluwen. Verder zijn er “hagedissen en vlinders”, waaronder de levendbarende hagedis.

Er leven ook adders. Net als elders geldt: geen vindplaatsen, wel de geruststelling dat ze je uit de weg gaan zolang je op de paden blijft. Staatsbosbeheer organiseert een schemerwandeling over de heuvelrug — dat is voor de nachtzwaluw en de schemeractieve soorten de kansrijkste manier om iets te horen en te zien.

Het landschap wordt actief opengehouden

Zonder ingrijpen groeit deze heide dicht. Staatsbosbeheer zet daarvoor “begrazing, maaien en gecontroleerd branden” in, en verwijdert bomen “voor geleidelijke overgangen tussen bos en heide”. Dat doel is expliciet: “Het versterken van het ecosysteem door meer variatie in het heidelandschap te creëren.” Wie een kaal gebrand stuk ziet liggen, kijkt dus niet naar schade maar naar beheer.

Verder lezen bij de bron

  • Staatsbosbeheer, over Salland — de bergen tot 76 meter, de jeneverbesstruiken en het korhoen als enige Nederlandse leefgebied. staatsbosbeheer.nl
  • Staatsbosbeheer, natuurbeheer Sallandse Heuvelrug — begrazen, maaien en gecontroleerd branden, en de noodmaatregel om het korhoen voor uitsterven te behoeden. staatsbosbeheer.nl
  • Staatsbosbeheer, toegankelijkheid Sallandse Heuvelrug — wat open is en wat er voor honden geldt. staatsbosbeheer.nl
  • Staatsbosbeheer, Buitencentrum Sallandse Heuvelrug — startpunt met informatie en excursies. staatsbosbeheer.nl
  • Staatsbosbeheer, schemerwandeling Sallandse Heuvelrug — begeleide tocht op het beste moment voor schemeractieve soorten. staatsbosbeheer.nl
  • Staatsbosbeheer, bergen en dalen van de Sallandse Heuvelrug — route over het reliëf van het gebied. staatsbosbeheer.nl
  • Staatsbosbeheer, alle uitjes in Salland — het actuele aanbod aan activiteiten. staatsbosbeheer.nl

Veelgestelde vragen

Welke dieren kun je op de Sallandse Heuvelrug zien?

Het gebied staat bekend om zijn heidefauna. Reptielen zijn er goed vertegenwoordigd, met de adder als bekendste soort. Daarnaast leeft hier de laatste korhoenpopulatie van Nederland — een soort die op de rand van verdwijnen staat en waarvan de leefgebieden strikt worden beschermd. Verder jagen er roofvogels boven de open heide en zitten er reeën in de bosranden.

Kun je hier korhoenders zien?

Reken er niet op, en ga er zeker niet gericht naar op zoek. De populatie is uiterst klein en de dieren zijn extreem gevoelig voor verstoring; juist daarom liggen delen van de heide in rustgebied waar je niet mag komen. De beste bijdrage die je als bezoeker kunt leveren is op de paden blijven — dat klinkt passief, maar het is precies wat deze soort nodig heeft.

Er leven adders — moet ik oppassen?

Blijf op de paden en kijk waar je loopt, dan gebeurt er niets. De adder is schuw en bijt vrijwel alleen als iemand op hem stapt of hem probeert vast te pakken. Houd honden aangelijnd op de heide, want die lopen het grootste risico. Wij noemen geen plekken waar reptielen te vinden zijn: een zonnend dier dat wordt opgejaagd verliest opwarmtijd die het nodig heeft.

Hoe kom je er en waar parkeer je?

Je parkeert bij het Buitencentrum Sallandse Heuvelrug in Nijverdal, waar ook horeca en een sterrenwacht zitten. Voor 65-plussers is een gratis dagvergunning verkrijgbaar. Het buitencentrum is rolstoeltoegankelijk, er zijn struinstoelen te leen en de fietspaden zijn verhard, dus het gebied is ook zonder stevige wandeling te beleven.

Mag mijn hond mee?

Aangelijnd op de meeste plekken. Los mag alleen op de Hellendoornse Berg en bij Teesselinksveld en Kattenbos. Op de open heide is aanlijnen belangrijk: daar broeden vogels op de grond, ligt het leefgebied van het korhoen en zitten adders in de vegetatie.

Gegevens over voorkomen en waarnemingsdichtheid komen uit de NDFF. Praktische informatie via Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten. Zie ook onze verantwoording.

De seizoensmail

Eén keer per maand een korte mail: welke dieren er die maand te zien zijn, in welke gebieden, en wat er die maand net begint of juist ophoudt. Niet vaker, en nooit een advertentie.

Je krijgt eerst een mailtje met een bevestigingslink. Pas als je daarop klikt sta je op de lijst — zo kan niemand jouw adres aanmelden.