Bos- en stuifzandlandschap in het Drents-Friese Wold 📷 Agnes Monkelbaan (Wikimedia Commons), CC BY-SA 4.0

Dieren spotten in Nationaal Park Drents-Friese Wold

Bos, heide & stuifzand · Drenthe / Friesland · beheer: Staatsbosbeheer e.a.

Het hele jaar toegankelijk en de moeite waard. Voor boommarter en ree zijn de dageraad en de schemering veruit de beste momenten; in de zomer is het stuifzand van het Aekingerzand op zijn mooist, en in het najaar kleurt de heide. Op het Aekingerzand zijn honden van 1 maart tot 1 september niet toegestaan vanwege het broedseizoen. Bos, heide & stuifzand

Nationaal Park Drents-Friese Wold — Een van de grootste aaneengesloten bos- en stuifzandgebieden van Nederland, en een van de weinige plekken waar in de laatste jaren wolven zijn vastgesteld. Je spot er vooral boommarter, ree, zwarte specht, wolf (recent). Beste periode: Het hele jaar toegankelijk en de moeite waard. Voor boommarter en ree zijn de dageraad en de schemering veruit de beste momenten; in de zomer is het stuifzand van het Aekingerzand op zijn mooist, en in het najaar kleurt de heide. Op het Aekingerzand zijn honden van 1 maart tot 1 september niet toegestaan vanwege het broedseizoen.

Het Aekingerzand, de grootste zandverstuiving van Noord-Nederland
Het Aekingerzand, de grootste zandverstuiving van Noord-NederlandFoto: Baykedevries, CC BY-SA 3.0 nl (Wikimedia Commons)
Vliegden aan de rand van de heide
Vliegden aan de rand van de heideFoto: Uberprutser, CC BY-SA 3.0 nl (Wikimedia Commons)
Het Canadameer tussen het bos
Het Canadameer tussen het bosFoto: Baykedevries, CC BY-SA 3.0 nl (Wikimedia Commons)
Een beekdal met open water
Een beekdal met open waterFoto: WeeJeeVee, CC BY-SA 3.0 nl (Wikimedia Commons)
Pad over het Aekingerzand met grazers
Pad over het Aekingerzand met grazersFoto: Uberprutser, CC BY-SA 3.0 nl (Wikimedia Commons)
Runderen in het beheerde deel
Runderen in het beheerde deelFoto: Gouwenaar, CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)

Welke dieren zie je hier?

Hoe zeker is dit? geverifieerd kans volgens bron aanwezigheid gemeld Koppelingen die de onderste drempel niet halen, publiceren we niet. Zo bepalen we dat.

🦎 Levendbarende hagedis

Grote kans in seizoengeverifieerd
NDFF open data, 590 waarnemingen 2016-2026 · het nationale park
Beste periode hier: April-mei en augustus-september het gunstigst
💡 Ga op een zonnige dag in april of mei, of eind augustus tot september; midden in de zomer zie je ze minder. Deze hagedis is minder kieskeurig dan andere reptielen en zit ook op vochtige heide: zoek pollen pijpenstrootje, dood hout, boomstammen en de zonzijde van greppelkanten en houtwallen. In het vroege voorjaar zonnen ze rond het middaguur, later in het seizoen vroeg op de ochtend. Bij regen, harde wind zonder zon of boven de dertig graden hoef je niet te zoeken.

🦅 Zwarte specht

Met gelukgeverifieerd
het nationale park · Natuurmonumenten
Beste periode hier: hele jaar; feb-apr roept

🦎 Ringslang

Zeldzaamgeverifieerd
NDFF open data, 350 waarnemingen 2016-2026 · het nationale park

🦌 Boommarter

Met gelukkans volgens bron
NDFF open data, 46 waarnemingen 2016-2026 · het nationale park
Beste periode hier: hele jaar

🦅 Kraanvogel

Met gelukkans volgens bron
Natuurmonumenten

Voor deze soorten ligt er een concrete kansinschatting met bron. De lijst komt uit dezelfde database als de dierpagina's.

Ook aanwezig gemeld in dit gebied (120 soorten) aanwezigheid gemeld

Van deze soorten is bekend dat ze hier voorkomen (NDFF), maar over de zichtkans is nog niets vastgelegd.

Amfibie (4)

Libel (26)

Reptiel (1)

Sprinkhaan (6)

Vlinder (27)

Vogel (31)

Zoogdier (land) (20)

Zoogdier (land/water) (1)

Zoogdier (vleermuis) (4)

Wandelroutes

🥾

Grote bos- en duinroute

📏 10 km 📶 Witte, rode en rood-witte paaltjes 🅿️ Buitencentrum Drents-Friese Wold, Terwisscha 6a, 8426 SJ Appelscha

Bos, open heide, vennen en stuifzandduinen. Alleen de witte Terwisscha-route lopen kan ook: ongeveer 5 km.

🥾

Familiepad Drents-Friese Wold

📏 2 km 📶 Groen; geschikt voor rolstoelgebruikers en mensen met een visuele beperking, met brailleborden langs het pad 🅿️ Buitencentrum Drents-Friese Wold, Terwisscha 6a, 8426 SJ Appelscha
🥾

Bosbergpad

📏 2 km 📶 Verhard, geschikt voor rolstoel en kinderwagen 🅿️ Boerestreek 8, 8426 BP Appelscha

Informatiepanelen over de omgeving.

🥾

Oude Willem

📏 6 km 📶 Gele markering; smalle kronkelpaadjes 🅿️ Oude Willem 3, 8426 SM Appelscha

Uitkijkplatform met een extra opstapje voor kinderen.

🥾

Tilgrup vallei

📏 6 km 📶 Rode markering; over omgevallen bomen klimmen en vlonders over de beek 🅿️ Hoeve aan den Weg, Bosweg 12, 8439 SN Oude Willem

Ree, vos en Sayaguesa-runderen. Klokjesgentiaan in de vallei. LET OP: honden mogen van 1 maart tot 1 september niet in de Kale Duinen.

Kijkhutten & observatiepunten

🔭 Uitkijktoren Doldersummerveld

Toren aan de zuidrand van het Doldersummerveld, met weids uitzicht over het heideveld. Parkeren bij de Huenderhoeve. Honden zijn niet toegestaan in het Doldersummerveld. Beheer: Het Drentse Landschap.

🔭 De Bosbergtoren

Vijfendertig meter hoge, vernieuwde toren op de Bosberg, het hoogste punt van het Friese vasteland. Dagelijks open van 10.00 tot 18.00 uur; entree 2,50 euro per persoon.

Praktische informatie

  • Toegankelijkheid: Het hele jaar toegankelijk van zonsopgang tot zonsondergang, op wegen en paden. Vrij toegankelijk; het Buitencentrum Drents-Friese Wold is rolstoeltoegankelijk en er start een rolstoelvriendelijk familiepad.
  • Parkeren: Parkeren bij het Buitencentrum Drents-Friese Wold (Terwisscha, bij Appelscha) en bij de diverse startpunten.
  • Honden: Aangelijnd, behalve in de aangewezen losloopgebieden; op het Aekingerzand zijn honden van 1 maart tot 1 september (broedseizoen) niet toegestaan.
  • Voorzieningen: Buitencentrum Drents-Friese Wold met tentoonstellingen en horeca; wandel-, fiets- en ruiterroutes door bos, heide en stuifzand (Aekingerzand).

🌿 Regels in dit gebied

Beheerder Staatsbosbeheer e.a. hanteert eigen regels. Blijf op de paden, respecteer rustgebieden en afsluitingen, houd honden aangelijnd waar dat geldt, en gebruik geen drone — die zijn in vrijwel alle natuurgebieden verboden.

Bronnen: Staatsbosbeheer (Drents-Friese Wold) · Natuurmonumenten
Status: Geverifieerd · Laatst gecontroleerd: 2026-07-31
Foto: Agnes Monkelbaan (Wikimedia Commons), CC BY-SA 4.0

Zesduizend hectare, en vier landschappen door elkaar

Natuurmonumenten noemt het gebied “met meer dan zesduizend hectare … een van de grootste aaneengesloten natuurgebieden van ons land”. Wat het voor spotters interessant maakt is niet de omvang maar de mengeling: Staatsbosbeheer schrijft dat je hier “van zandverstuiving naar vennetje, van heide naar moeras” dwaalt, met daartussen beekdalen en het oude esdorpenlandschap met bolle akkers.

Het Aekingerzand is daarvan het bekendste stuk: volgens Staatsbosbeheer “de grootste zandverstuiving van Noord-Nederland”. Daar tegenover ligt het Aekingerbroek, dat dezelfde bron “kletsnat moerasgebied” noemt. Die twee liggen dicht bij elkaar, en juist dat contrast levert de soortenrijkdom op.

De soorten waar vogelaars voor komen

Birdingplaces zet vijf soorten bovenaan, en het is een lijstje dat je nergens anders in Nederland zo compleet vindt: de nachtzwaluw, de kwartelkoning, de draaihals, de grauwe klauwier en de bonte vliegenvanger. Voorjaars- en najaarstrek zijn volgens diezelfde bron de beste momenten.

Natuurmonumenten vult aan met de soorten die het hele jaar het beeld bepalen: zwarte specht en grote bonte specht in het bos, roodborsttapuit, boomleeuwerik en geelgors op de open delen, en de kraanvogel als de soort die het gebied de laatste jaren op de kaart heeft gezet.

Zoogdieren: waar je realistisch op moet hopen

De kans op een ree of een haas is groot, zeker in de eerste en laatste uren van de dag op de overgang van bos naar open veld. De vos zie je met geluk. De boommarter staat wel in de lijst van Natuurmonumenten, maar wees eerlijk tegen jezelf: dat is een nachtdier dat in holle bomen slaapt en dat de meeste mensen nooit zien. Nestbomen noemen we niet, want de boommarter valt bij ons onder het regime waarbij verblijfplaatsen buiten de site blijven.

Over de wolf: die is hier gemeld, en dat is ook de enige vorm waarin wij erover schrijven. Geen plekken, geen tijdstippen, geen routes. Waarom we die grens trekken staat in verantwoord spotten.

Waar je begint

Er zijn twee bezoekerscentra en verschillende parkeerplaatsen, en er staat volgens Birdingplaces “a viewing tower in the area”. Voor een eerste bezoek is de Seizoenswandeling Aekingerzand van ongeveer vijf kilometer een goede maat — let op: daar zijn honden niet toegestaan. Wie meer wil, kan de Grote bos- en duinroute lopen, die alle landschappen aandoet.

Drie deelgebieden hebben een eigen karakter en een eigen pagina bij Birdingplaces: het Aekingerbroek, de Ganzenpoel en Oude Willem. Het Doldersummerveld, aan de zuidkant, is het derde open veld en in augustus paars.

Verder lezen bij de bron

  • Natuurmonumenten, Nationaal Park Drents-Friese Wold — meer dan zesduizend hectare, en de soortenlijst per landschap. natuurmonumenten.nl
  • Staatsbosbeheer, Drents-Friese Wold — van zandverstuiving naar vennetje, het Aekingerbroek en het esdorpenlandschap. staatsbosbeheer.nl
  • Staatsbosbeheer, toegankelijkheid Drents-Friese Wold — wat open is, waar je parkeert en wat er geldt voor honden. staatsbosbeheer.nl
  • Staatsbosbeheer, seizoenswandeling Aekingerzand — ongeveer vijf kilometer over de grootste zandverstuiving van Noord-Nederland. staatsbosbeheer.nl
  • Staatsbosbeheer, Grote bos- en duinroute — de lange route langs alle landschapstypen. staatsbosbeheer.nl
  • Nationaal Park Drents-Friese Wold, beleef het nationaal park — bezoekerscentra, excursies en de activiteitenkalender. nationaalpark-drents-friese-wold.nl
  • Birdingplaces, Drents-Friese Wold – Aekingerbroek — de top vijf soorten en de beste perioden. birdingplaces.eu
  • Birdingplaces, Drents-Friese Wold – Ganzenpoel — deelgebied met eigen soortenlijst. birdingplaces.eu
  • Birdingplaces, Doldersummerveld — het open heideveld aan de zuidkant. birdingplaces.eu

Veelgestelde vragen

Welke dieren kun je in het Drents-Friese Wold zien?

Reeën zijn hier het talrijkst en met wat geluk goed te zien in de schemer langs de bosranden. Het gebied is daarnaast een van de bolwerken van de boommarter, al is die soort schuw en nachtactief. De zwarte specht hoor je vaak eerder dan je hem ziet: een luid roffelen op dood hout en een ver dragende roep. In de afgelopen jaren zijn hier ook wolven vastgesteld; daarover noemen wij bewust alleen de regio.

Kun je hier wolven zien?

Nee, niet gericht. Er zijn in Nederland geen wolvenexcursies of kijkhutten, en vrijwel elke waarneming is toeval. Wij noemen daarom alleen de regio en geen plekken. Kom je er onverhoopt een tegen: blijf staan, houd afstand en geef het dier de ruimte om weg te gaan. Meld je waarneming bij het Landelijk informatiepunt wolven.

Wanneer ga je het beste?

Het eerste uur na zonsopkomst en het laatste uur voor zonsondergang, het hele jaar door. Dat geldt voor reeën, voor de boommarter en voor de meeste andere zoogdieren hier. Voor het landschap is de zomer op het Aekingerzand indrukwekkend — een echte stuifzandvlakte — en is het najaar mooi vanwege de heide en de paddenstoelen.

Hoe kom je er en waar parkeer je?

Je parkeert bij het Buitencentrum Drents-Friese Wold bij Terwisscha, vlak bij Appelscha, of bij een van de andere startpunten rond het gebied. Het buitencentrum is rolstoeltoegankelijk en er start een rolstoelvriendelijk familiepad, wat het gebied ook bereikbaar maakt voor wie slecht ter been is.

Mag mijn hond mee?

Aangelijnd, behalve in de aangewezen losloopgebieden. Belangrijke uitzondering: op het Aekingerzand zijn honden van 1 maart tot 1 september helemaal niet toegestaan, omdat daar vogels op de open zandvlakte broeden. Let goed op de borden, want de regels verschillen per deelgebied.

Gegevens over voorkomen en waarnemingsdichtheid komen uit de NDFF. Praktische informatie via Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten. Zie ook onze verantwoording.

De seizoensmail

Eén keer per maand een korte mail: welke dieren er die maand te zien zijn, in welke gebieden, en wat er die maand net begint of juist ophoudt. Niet vaker, en nooit een advertentie.

Je krijgt eerst een mailtje met een bevestigingslink. Pas als je daarop klikt sta je op de lijst — zo kan niemand jouw adres aanmelden.