Dieren spotten in Zwin / Zeeuws-Vlaanderen

Een slufter: de zee die het land in loopt

Het Zeeuwse Landschap omschrijft het gebied in één zin: het Zwin is een slufter, een strandvlakte achter de duinen die in open verbinding staat met de zee. Direct achter de geulmonding ligt zandstrand, meer naar binnen liggen duinen en schorren. Die open verbinding is het hele punt: bij elk hoogwater loopt er zout water het land in, en dat houdt het landschap jong. Nergens anders langs onze kust kun je dit op zo’n korte afstand aflopen.

De provincie Zeeland zet het in historisch perspectief: het Zwin is het laatste overblijfsel van de historische toegangsgeul naar het Middeleeuwse Brugge. En er is een probleem: door verzanding van de geul dreigt het slikken- en schorrengebied te verdwijnen. Daarom is het gebied uitgebreid met 120 hectare natuur, waarvan tien hectare aan Nederlandse kant. Zonder dat ingrijpen slibt de geul dicht.

Grens, omvang en beheer

Het Zwin ligt op de grens. Natura 2000 noemt het een sluftergebied op de grens van Nederland en België met een totale oppervlakte van 121 hectare aan Nederlandse kant; het Zeeuwse Landschap zegt dat het gebied als geheel voor het grootste deel op Belgisch grondgebied ligt en dat het beheer plaatsvindt in nauwe samenspraak met de Belgische beheerder. Praktisch betekent dat: je kunt van de ene kant naar de andere lopen, maar je loopt wel twee beheerregimes in en uit. Lees de borden.

Aan Nederlandse kant beheert het Zeeuwse Landschap ook twee kleine polders achter de duinenrij: de Kievittepolder en de Oudelandsepolder. Juist die afwisseling tussen nat en droog, zout en zoet, klei en zand levert volgens dezelfde bron de grote variatie in plantengroei en vogels op. De Zwinweide, ooit een zijgeul, is daarvan het duidelijkste voorbeeld.

Wat er broedt en wat er doortrekt

Natura 2000 noemt de broedvogels bij naam: er is een grote kokmeeuwenkolonie gevestigd waartussen af en toe zwartkopmeeuwen een plekje vinden, en er broeden tureluurs, kluten en scholeksters. Dat is een vrij compacte lijst om aan te werken: zoek de kokmeeuwenkolonie en scan die op zwartkopmeeuwen — zwarte kap, witte vleugelpunten, rode snavel met zwarte band. De kluut, de tureluur en de scholekster broeden op de kale, zilte grond.

Een soort die je hier makkelijker ziet dan bijna overal: vanaf de zeedijk is de kleine zilverreiger bijna dagelijks waar te nemen tijdens zijn zoektocht naar voedsel in de na vloed achtergebleven plassen. Ga dus op de zeedijk staan, en doe dat in de twee uur ná hoogwater — dan staan de plassen vol en zijn de vissen gevangen. Let ook op de gele voeten van de kleine zilverreiger; dat is bij afstand het beste kenmerk.

Het Zeeuwse Landschap vat het jaarrond samen: eb of vloed, zomer of winter: hier zijn altijd vogels. Ze komen voor het voedsel — zeepieren, kreeftjes, visjes en schelpen. De provincie voegt toe dat het gebied voor heel wat trekvogels die de kustlijn volgen een belangrijke tussenstop is. Augustus tot oktober is daarom de rijkste periode voor steltlopers.

De planten die het zoute water verraden

Je hoeft geen botanicus te zijn om aan de begroeiing af te lezen hoe ver het zoute water komt. Op het schor komt volgens het Zeeuwse Landschap lamsoor veel voor, een zoutplant die in België zwinblomme wordt genoemd. Natura 2000 noemt daarnaast Engels slijkgras en zeekraal op de laagste, natste delen, en op zandige kopjes duingrasland. Die zonering — zeekraal onderaan, lamsoor hoger, duingras op de kop — is de snelste manier om te zien waar je staat.

Praktisch: parkeren, route en de Belgische kant

Aan Nederlandse kant parkeer je op de parkeerplaats in de Gerrit van Hoekestraat; vanaf daar loopt een wandelroute van vier kilometer door het gebied. Aan Belgische kant ligt het Zwin Natuur Park, dat zichzelf niet voor niets the international bird airport noemt. Dat is een bezoekerscentrum met vogelkijkhutten en een ooievaarskolonie; het is dinsdag tot en met zondag open van 10 tot 18 uur en er geldt entree. Wie alleen wil vogelen, kan aan Nederlandse kant gratis terecht.

Neem eb en vloed mee in je planning: rond hoogwater staat de vlakte onder water en zitten de vogels geconcentreerd op de hoge randen, wat het kijken juist makkelijk maakt. Blijf op de paden en uit de broedgebieden — kluten en scholeksters broeden hier op open grond, en een nest is vanaf twee meter afstand nog steeds onzichtbaar.

Verder lezen bij de bron

• Het Zeeuwse Landschap – Het Zwin — wat een slufter is, de zilte planten, de vogels en het grensoverschrijdende beheer.
• Natura 2000 – Zwin & Kievittepolder — omvang, habitattypen, broedvogels en niet-broedvogels.
• Provincie Zeeland – Het Zwin — de verzanding, de uitbreiding met 120 hectare en het belang voor trekvogels.
• ’t Duumpje – Zwin — de Kievittepolder, de Oudelandsepolder en de Zwinweide.
• Zwin Natuur Park (België) — het bezoekerscentrum aan de andere kant van de grens.
• Zwin Natuur Park – praktische informatie — openingstijden, adres en tarieven.

Veelgestelde vragen

Gegevens over voorkomen en waarnemingsdichtheid komen uit de NDFF. Praktische informatie via Het Zeeuwse Landschap. Zie ook onze verantwoording.