Driedoornige stekelbaars spotten in Nederland

In vrijwel elk watertype: sloten, beken, plassen, kwelders en brak water. Zijn voorkeur gaat uit naar heldere, kleinere en begroeide wateren, stilstaand of stromend. Alleen in delen van Drenthe ontbreekt hij, doordat hij daar door hoogteverschillen nooit is gekomen. Het is een van de makkelijkst waar te nemen vissen van Nederland: één schep met een net in een slootkant levert er meestal al een paar op.

Van maart tot juni, tijdens de paaitijd. Dan staan de mannetjes in ondiep water bij hun nest en zijn ze door hun rode keel onmiskenbaar. De vorm die op zee opgroeit trekt tussen februari en mei het zoete water in; de jonge vissen zakken tussen juli en september weer af naar zee.

Kijk naar de rug. De driedoornige heeft drie stevige stekels — soms twee of vier — voor de rugvin; de tiendoornige heeft er acht tot twaalf, kleiner en schuin geplaatst, en is slanker gebouwd. De driedoornige is zilverig met zwarte tekening en heeft geen schubben maar beenplaten op de flank. In zoet water wordt hij zo’n acht centimeter, op zee tot elf.

Om vrouwtjes te lokken en rivalen af te schrikken. In de paaitijd kleurt zijn onderzijde vuurrood en wordt zijn rug blauwgroen met opvallend blauwe ogen. Hoe roder, hoe beter zijn conditie — en dat is precies wat de vrouwtjes beoordelen. Deze soort is daardoor een van de bekendste modeldieren uit het gedragsonderzoek.

Alles. Hij graaft een kuiltje, verzamelt plantenresten en lijmt die met een klierafscheiding tot een buisvormig nestje. Daarna lokt hij er in een zigzagdans vrouwtjes naartoe, bewaakt de eieren, waaiert er met zijn borstvinnen vers water overheen en verzorgt de larven nog dagen na het uitkomen. Knelpunten voor de soort zijn vermesting, droogte en stuwen die de trek tussen zoet en zout blokkeren.