Wat kun je in oktober spotten?

Oktober is de maand waarin alles tegelijk in beweging komt. De zomergasten zijn weg of vertrekken, de wintergasten komen binnen, en de dieren die hier blijven zijn bezig met de enige vraag die er in het najaar toe doet: genoeg vet opbouwen voor de winter. Dat maakt oktober de drukste spotmaand van het jaar — en de maand waarin je met één avond in het veld meer ziet dan in een hele week in juli.

De bronst kantelt

Begin oktober loopt de bronst van het edelhert af. De mannen zijn na weken burlen flink afgevallen en hebben de rest van de herfst nodig om aan te sterken; je hoort ze minder, maar je ziet ze juist méér, omdat ze de hele dag staan te eten. Precies wanneer dat ophoudt, begint het bij het damhert: die bronst piekt in de tweede helft van oktober, en is bovendien makkelijker te volgen omdat damherten op vaste baltsplaatsen blijven.

Wat er valt, bepaalt wat je ziet

Onder de eiken en beuken ligt het vol. In een mastjaar hoor je het kraken onder elke stap, en dat trekt gezelschap: de gaai die er volgens Vogelbescherming zo'n vijfduizend per najaar verstopt, de eekhoorn die hetzelfde doet maar slordiger, en de wilde zwijnen die de bodem eronder omwoelen. Die wroetsporen zijn vaak het enige wat je van zwijnen ziet, en tegelijk de beste aanwijzing waar je de volgende ochtend moet staan. Onder de beuken scharrelen vanaf oktober groepen kepen tussen de nootjes.

De trek gaat door, en verandert van karakter

Waar september van de zangvogels was, is oktober van de grote soorten. Kraanvogels trekken van half oktober tot in december over Nederland, met de piek rond eind oktober en begin november — en of ze over ons land komen hangt af van de wind: bij noordoostenwind, nachtvorst en helder weer schuift de trekbaan westwaarts. Kies je één week per jaar, kies dan de laatste van oktober. In dezelfde weken komen de eerste grote groepen ganzen binnen en vallen koperwieken en kramsvogels in de bessenstruiken.

En dan wordt het donker

Oktober is ook de maand waarin je beter kunt luisteren dan kijken. Achttien jaar dagelijkse waarnemingen, gepubliceerd in Limosa, laten zien dat uilen het hardst roepen van september tot januari — precies andersom dan de meeste mensen denken. Een windstille, heldere avond in oud loofbos is het beste moment van het jaar om een bosuil te horen.

Waar je heen gaat

De Veluwe dekt in oktober bijna alles tegelijk: Veluwezoom en Deelerwoude voor herten en oud beukenbos, de Leuvenumse Bossen voor bosuilen in het laatste licht — de gebieden zijn open van zonsopgang tot zonsondergang, dus wees er ruim voor het donker. Voor kraanvogels en ganzen kijk je naar het noorden en oosten, voor damherten naar de Amsterdamse Waterleidingduinen. Let op: Kroondomein Het Loo is van 15 september tot en met 25 december grotendeels gesloten.

Praktisch

Het eerste uur na zonsopkomst en het laatste uur voor zonsondergang zijn allebei goed, en ze komen in oktober op een prettig tijdstip te liggen. Neem warme kleren mee voor het stilstaan — je staat langer stil dan je denkt — en controleer jezelf na afloop op teken: die zijn volgens het RIVM tot en met oktober actief. Hoe we met afstand en verstoring omgaan staat op verantwoord spotten.