Wat kun je in december spotten?

December is de stilste maand om in het veld te zijn, en tegelijk de maand met de hoogste aantallen. Het licht is kort en laag, de meeste mensen blijven binnen, en het water staat vol vogels die hier de winter doorbrengen. Je hebt er weinig aan om lang te lopen; je hebt er alles aan om op één goede plek te gaan staan en te wachten.

Het water is waar het gebeurt

De ganzen die in november binnenkwamen zijn er nu in volle sterkte: kolganzen en brandganzen in de polders, met daartussen soms een kleine zwaan of wilde zwaan. Op open water zitten de wintereenden waar het in december om draait: het nonnetje, de grote zaagbek en de brilduiker. Vriest het een paar dagen, dan concentreren ze zich op de laatste wakken en kom je er verrassend dichtbij.

De zeearend is een winterdier

De zeearend is in december het best te zien, om een simpele reden: waar duizenden ganzen en eenden bij elkaar zitten, zit hij ook. Je hoeft hem niet te zoeken — je zoekt de paniek. Gaat een heel veld ganzen tegelijk de lucht in, kijk dan naar wat er laag overheen komt. Hetzelfde geldt voor de klapekster op open heide: die zit altijd op het hoogste punt dat er is.

De trek is nog niet klaar

Kraanvogels trekken tot in december door, al is de piek dan voorbij. En de velduil die in de zomer zeldzaam is, is in de winter juist te vinden: Sovon schat het aantal overwinteraars in Nederland op honderd tot vijfhonderd vogels, vooral in open duin, kwelders en polders. Anders dan de andere uilen jaagt hij bij daglicht, dus dit is de uil die je bij een winterwandeling gewoon kunt zien.

Uilen roepen gewoon door

Dat het koud is, betekent niet dat het stil is. Sovon schrijft dat bosuilen middenin de winter nog regelmatig roepen, en de reeks in Limosa laat de roeppiek doorlopen tot in januari. Een heldere, windstille decemberavond in oud loofbos is daarmee net zo goed als een oktoberavond — zie uilen horen in het najaar.

Sporen worden leesbaar

December is de beste spoormaand van het jaar. Natte grond, rijp en af en toe sneeuw houden prenten vast die je in de zomer nooit ziet. Onder een vaste rustplek van een uil liggen braakballen; langs een oever staan de prenten van een vos of een das. Vind je een handvol verse braakballen bij elkaar, noteer het dan en ga er niet nog een keer onder staan.

Waar je heen gaat

Voor ganzen, zeearend en wintereenden: de Oostvaardersplassen, Lauwersmeer, de Biesbosch en de Gelderse Poort. Voor velduil en klapekster naar open terrein: Dwingelderveld of de duinen van Zuid-Kennemerland. En let op de datum: Kroondomein Het Loo is tot en met 25 december gesloten en gaat daarna weer open. En dit is de laatste maand voor de edelherten in het open veld: de wandelroute naar kijkhut De Zeearend gaat op 1 januari dicht tot half mei — zie Edelherten in de Oostvaardersplassen.

Praktisch

Het wordt rond half vijf donker, dus een avondwaarneming past letterlijk na het werk. Kleed je op stilstaan, niet op lopen: handschoenen waarmee je een verrekijker kunt vasthouden, en iets warms onder je voeten als je langer dan een halfuur op één plek staat. Hoe we met afstand en verstoring omgaan staat op verantwoord spotten. En december is de maand waarin de voederplek het verschil maakt: wat je neerlegt, waar je het neerzet en hoe je het schoonhoudt staat in tuinvogels voeren.