Bruin zandoogje in Nederland
📷 Lancellin, CC0 (Wikimedia Commons)

Bruin zandoogje spotten in Nederland

Maniola jurtina · Meadow Brown

Makkelijk 🦋 Vlinder

Waar en wanneer zie je een bruin zandoogje in Nederland? Deze soort is makkelijk te zien, van juni tot en met september.

Hoe herken je een bruin zandoogje?

Voorvleugellengte 21 tot 28 millimeter. Bruine vlinder met een zwarte oogvlek in de voorvleugelpunt; vrouw met een opvallende oranje vlek op de voorvleugel, man vrijwel egaal bruin.

Waar zie je deze soort in Nederland?

Het hele land: ruige graslanden, bermen, slootkanten, houtwallen en akkerranden.

Dit is een algemene, wijdverspreide soort: je kunt hem op veel meer plekken tegenkomen dan de gebieden hieronder. Zie die lijst als een startpunt, niet als een volledige opsomming.

Hoe zeker is dit? geverifieerd kans volgens bron aanwezigheid gemeld Koppelingen die de onderste drempel niet halen, publiceren we niet. Zo bepalen we dat.
NDFF open data, 5.956 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.
NDFF open data, 13.888 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.
NDFF open data, 15.945 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.
NDFF open data, 10.445 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 Nationaal Park De Maasduinen

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 5.867 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 Deelerwoude

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 11.848 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 Naardermeer

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 5.998 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.
NDFF open data, 3.654 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.
NDFF open data, 5.808 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.
NDFF open data, 2.324 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 Zwin / Zeeuws-Vlaanderen

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 5.204 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 Fochteloërveen

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 1.171 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.
NDFF open data, 2.724 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.
NDFF open data, 2.723 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 Nationaal Park Veluwezoom

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 5.630 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.
NDFF open data, 1.664 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 Onlanden / Leekstermeer

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 3.543 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 Nationaal Park De Meinweg

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 2.333 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.
NDFF open data, 2.848 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.
NDFF open data, 5.798 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 Oostvaardersplassen

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 894 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.
NDFF open data, 1.812 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 Nationaal Park De Biesbosch

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 1.317 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 Kroondomein Het Loo

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 2.640 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 Nationaal Park Lauwersmeer

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 1.422 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.
NDFF open data, 769 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 Nationaal Park Oosterschelde

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 989 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 Planken Wambuis

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 6.160 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 De Blauwe Kamer

aanwezigheid gemeld
NDFF open data
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 Oostelijke Vechtplassen

aanwezigheid gemeld
NDFF open data
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 Noordhollands Duinreservaat

aanwezigheid gemeld
NDFF open data
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.
NDFF open data
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 Ilperveld

aanwezigheid gemeld
NDFF open data
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 De Dollard

aanwezigheid gemeld
NDFF open data
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.
NDFF open data
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 Meijendel & Berkheide

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 8.795 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 Voornes Duin

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 376 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.
NDFF open data, 11.194 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 De Maashorst

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 3.996 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 Strabrechtse Heide & Beuven

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 5.096 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 Loonse en Drunense Duinen

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 12.884 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 Schoorlse Duinen

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 3.597 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

📍 De Putten bij Camperduin

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 669 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: begin jun-eind aug, één generatie.

Deze koppelingen komen rechtstreeks uit de database — per gebied met de kans, de bron en het bewijsniveau.

Wanneer is de beste tijd?

Groen = te zien · oranje = piekperiode. De balk rolt automatisch uit de database.

Beste periode: begin jun-eind aug, één generatie.

Beste tijdstip: Overdag.

Recente waarnemingen

👁️ Waar is deze soort recent gezien?

Bekijk de actuele waarnemingen op Waarneming.nl. Een handige aanvulling op onze geverifieerde informatie.

Actuele waarnemingen op Waarneming.nl →

Zo vergroot je je kans

  • Ga op een warme, windstille dag tussen een uur of tien en vier — dan zijn ze actief.
  • Zoek de plek op, niet het dier: bloemrijke randen bij vlinders, oevers en open water bij libellen.
  • Beweeg langzaam en houd je schaduw van het dier af; die valt eerder op dan jijzelf.
  • Vroeg in de ochtend zitten ze nog koud en stil op een blad — dan kun je het dichtst naderen.

🎒 Wat je hiervoor nodig hebt

Geen; eventueel een macrolens

🌿 Verantwoord spotten

Houd afstand, blijf op de paden en lok dieren nooit met voer of geluid. Verlaat het gebied zodra een dier onrustig wordt.

Bronnen: De Vlinderstichting, soortpagina Bruin zandoogje
Status: Geverifieerd · Laatst gecontroleerd: 2026-08-08

Veelgestelde vragen

Waar en wanneer zie je het bruin zandoogje?

Van begin juni tot eind augustus, in één generatie. Hij zit in ruigere graslanden en vegetaties met structuur: langs heggen, slootkanten, akkerranden, houtwallen en bermen, en verder in agrarisch gebied, stadsgroen en braakland. Hij komt in het hele land voor en is in de zomer waarschijnlijk de vlinder die je het vaakst tegenkomt — plaatselijk gaat het om honderden dieren per hectare.

Hoe herken je hem, en wat is het verschil tussen man en vrouw?

Het mannetje is vrijwel egaal bruin met een kleine zwarte oogvlek in de punt van de voorvleugel. Het vrouwtje heeft een opvallende oranje vlek op de voorvleugel rond een zwarte, meestal wit gekernde oogvlek. Bij beide is de achtervleugel geheel bruin. De spanwijdte is 21 tot 28 millimeter.

Wat is het verschil met een oranje zandoogje?

Kijk naar de achtervleugel. Bij het bruin zandoogje is die volledig bruin; bij het oranje zandoogje is hij grotendeels oranje met een brede bruine rand. Het oranje zandoogje is bovendien kleiner en het mannetje heeft een grote zwarte geurstreep dwars over de voorvleugel.

En het koevinkje?

Dat is donkerder, bijna zwartbruin, en heeft op de onderkant van de achtervleugel vijf grote oogvlekken met een witte kern en een gele ring — dat heeft het bruin zandoogje niet. Ze vliegen wel in dezelfde weken en op dezelfde plekken, dus kijk naar de onderkant.

Waar leven de rupsen van, en hoe gedraagt hij zich?

De rupsen eten allerlei grassen: timotee, rietzwenkgras, Engels raaigras, beemdgras, struisgras en kropaar. Mannetjes komen twee weken eerder uit dan vrouwtjes, bezetten een territorium en patrouilleren laag over de vegetatie. Vinden ze een vrouwtje, dan verspreiden ze een geur die door vlinderkenners wordt omschreven als oude sokken of een oude sigarenkist. Vrouwtjes paren op hun eerste actieve dag en daarna meestal niet meer.

Gegevens over voorkomen komen uit de NDFF en van De Vlinderstichting. Zie ook onze verantwoording.

Meer foto's

Bruin zandoogje in Nederland
Foto: Flocci Nivis, CC BY 4.0 (Wikimedia Commons)
Bruin zandoogje
Foto: Rudolphous, CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)

De seizoensmail

Eén keer per maand een korte mail: welke dieren er die maand te zien zijn, in welke gebieden, en wat er die maand net begint of juist ophoudt. Niet vaker, en nooit een advertentie.

Je krijgt eerst een mailtje met een bevestigingslink. Pas als je daarop klikt sta je op de lijst — zo kan niemand jouw adres aanmelden.