Wat kun je in september spotten?

September is de maand waarin het seizoen kantelt en meteen op zijn spectaculairst is. De bronst begint, de trek komt op gang, de eerste eikels vallen en de uilen beginnen weer te roepen. Er is geen maand waarin zoveel tegelijk begint, en er is geen maand waarin één avond in het veld zoveel kan opleveren.

De bronst van het edelhert

Half september tot begin oktober burlt het edelhert: een diep, ver dragend geloei waarmee je ze hoort voordat je ze ziet, vooral in de schemering en 's nachts. Het is het luidste natuurgeluid van Nederland en het enige waarvoor mensen die verder niets met natuur hebben toch hun bed uit komen. Waar je gaat staan en hoe je het aanpakt zonder de dieren op te jagen, staat in het artikel over edelherten zien tijdens de bronst. Bij het damhert begint hetzelfde pas een paar weken later, in oktober.

De trek komt op gang

September is de grote doortrekmaand voor zangvogels: 's nachts trekken er massa's over, overdag zie je de groepen vallen op bosranden en in struweel. Wat er precies overkomt, wanneer, en waar je het beste gaat staan, staat in vogeltrek in september. Aan het eind van de maand beginnen ook de spreeuwenwolken: vanaf eind september draaien spreeuwen boven hun slaapplaatsen, gemiddeld zesentwintig minuten lang, meestal boven riet.

De eerste eikels vallen

Wat er in september uit de bomen komt, bepaalt de rest van het jaar. De gaai begint al in deze maand met verzamelen — volgens Vogelbescherming zo'n vijfduizend eikels per vogel per najaar — en de eekhoorn is van september tot november op zijn actiefst. Hoe dat doorwerkt tot in de muizen en de uilen van het jaar erna, staat in het artikel over het mastjaar. Na een warme zomer kan de grond onder de eiken half september al bezaaid liggen.

De uilen beginnen weer

Precies wanneer de meeste mensen denken dat het uilenseizoen voorbij is, begint het. De roepactiviteit van uilen is volgens achttien jaar dagelijkse waarnemingen in Limosa het hoogst van september tot januari, en het laagst van mei tot juli. Een windstille septemberavond in oud loofbos is daarmee het begin van het beste bosuil-seizoen van het jaar.

En de zomer loopt af

De grote groene sabelsprinkhaan ratelt nog door tot in oktober, de vuurlibel en de weidebeekjuffer vliegen hun laatste weken, en de levendbarende hagedis ligt tot september nog op zonnige plekken. Het is de laatste maand waarin je zomer en najaar op één dag kunt hebben.

Waar je heen gaat

Voor de bronst de Veluwe: Veluwezoom, de Hoge Veluwe of Planken Wambuis. Let op: Kroondomein Het Loo sluit op 15 september tot en met 25 december. Voor trek de kust en de stuwwallen, voor spreeuwenwolken het rietmoeras van Weerribben-Wieden of de Oostvaardersplassen.

Praktisch

Tijdens de bronst geldt één regel boven alle andere: blijf op de paden en blijf op afstand. Burlende herten zijn onvoorspelbaar en een verstoorde bronstplaats is voor weken verstoord. Verder wordt het merkbaar vroeger donker, teken zijn tot en met oktober actief, en de avonden worden koel genoeg om een jas mee te nemen. Zie verantwoord spotten.