Ratelaar
📷 Quartl, CC BY-SA 3.0 (Wikimedia Commons)

Ratelaar spotten in Nederland

Chorthippus biguttulus · Bow-winged Grasshopper

Makkelijk 🦗 Sprinkhaan

Waar en wanneer zie je een ratelaar in Nederland? Deze soort is makkelijk te zien, van juli tot en met november.

Hoe herken je een ratelaar?

Veldsprinkhaan van 13 tot 22 millimeter die sterk op de bruine sprinkhaan lijkt. Het verschil zit in de vleugels: bij de ratelaar zijn ze iets korter en relatief breder — bij het mannetje ongeveer 3 millimeter breed en 12 millimeter lang, bij het vrouwtje 15 millimeter lang. In de praktijk is het geluid het betrouwbaarste kenmerk.

Hoe klinkt een ratelaar?

Opname: BioAcoustica, CC BY 3.0, via Wikimedia Commons

Waar zie je deze soort in Nederland?

Algemeen in het midden, oosten en zuiden van het land; in het noorden en westen van Nederland zeldzaam. Ook in Belgie algemeen.

Leefgebied: Droge, warme terreinen: schrale graslanden, heideranden, zandige bermen, spoortaluds, dijken en zuidhellingen. Vraagt een structuurrijke, niet te dichte vegetatie met open plekjes.

Dit is een algemene, wijdverspreide soort: je kunt hem op veel meer plekken tegenkomen dan de gebieden hieronder. Zie die lijst als een startpunt, niet als een volledige opsomming.

Hoe zeker is dit? geverifieerd kans volgens bron aanwezigheid gemeld Koppelingen die de onderste drempel niet halen, publiceren we niet. Zo bepalen we dat.
NDFF open data, 1.461 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.
NDFF open data, 1.729 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 Nationaal Park Veluwezoom

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 1.031 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 Deelerwoude

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 1.581 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.
NDFF open data, 657 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.
NDFF open data, 488 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.
NDFF open data, 462 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 Onlanden / Leekstermeer

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 625 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.
NDFF open data, 1.493 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.
NDFF open data, 314 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 Nationaal Park De Meinweg

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 258 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 Zwin / Zeeuws-Vlaanderen

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 152 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 Nationaal Park De Maasduinen

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 1.540 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.
NDFF open data, 184 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 Kroondomein Het Loo

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 155 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 Naardermeer

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 208 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 Nationaal Park De Biesbosch

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 101 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 Planken Wambuis

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 1.514 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 Grevelingenmeer

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 114 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 IJssel & uiterwaarden

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 235 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 Haringvliet & Hollands Diep

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 44 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 Eemland

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 267 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 Leuvenumse Bossen

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 780 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 De Blauwe Kamer

aanwezigheid gemeld
NDFF open data
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 Zouweboezem

aanwezigheid gemeld
NDFF open data
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 Oostelijke Vechtplassen

aanwezigheid gemeld
NDFF open data
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 Noordhollands Duinreservaat

aanwezigheid gemeld
NDFF open data
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.
NDFF open data
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.
NDFF open data
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 Meijendel & Berkheide

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 23 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 Voornes Duin

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 28 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.
NDFF open data, 307 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 De Maashorst

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 2.199 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 Strabrechtse Heide & Beuven

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 720 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

📍 Loonse en Drunense Duinen

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 437 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

Deze koppelingen komen rechtstreeks uit de database — per gebied met de kans, de bron en het bewijsniveau.

Wanneer is de beste tijd?

Groen = te zien · oranje = piekperiode. De balk rolt automatisch uit de database.

Beste periode: Volwassen dieren van juli tot en met november.

Beste tijdstip: De warmste uren van de dag, wanneer het koor het luidst is.

Recente waarnemingen

👁️ Waar is deze soort recent gezien?

Bekijk de actuele waarnemingen op Waarneming.nl. Een handige aanvulling op onze geverifieerde informatie.

Actuele waarnemingen op Waarneming.nl →

Zo vergroot je je kans

  • Luister eerst: bijna alle soorten verraden zich met hun zang voordat je ze ziet.
  • Ga op een warme, windstille namiddag; in de kou en de wind zwijgen ze.
  • Loop langzaam en let op waar het geluid stopt — daar zit hij, meestal laag in de vegetatie.
  • Een batdetector maakt de soorten hoorbaar die voor het menselijk oor te hoog zingen.

🎒 Wat je hiervoor nodig hebt

Je oren. De ratelaar is de sprinkhaan waarmee je leert op geluid te determineren.

Fotograferen

Peil eerst een zingend mannetje: de zang stopt zodra je te dichtbij komt, dus onthoud de plek en benader die daarna zonder te kijken naar het dier zelf. Fotografeer laag met een macrolens en zijlicht; dan komt de vleugellengte, het onderscheid met de bruine sprinkhaan, goed in beeld.

🌿 Verantwoord spotten

Houd afstand, blijf op de paden en lok dieren nooit met voer of geluid. Verlaat het gebied zodra een dier onrustig wordt.

Bronnen: NDFF Flora & Fauna Verkenner (open data), geraadpleegd 08-08-2026; Naturalis Biodiversity Center, Insecten van Europa; NDFF Verspreidingsatlas (EIS Kenniscentrum Insecten)
Status: Geverifieerd · Laatst gecontroleerd: 2026-08-08

Veelgestelde vragen

Hoe klinkt een ratelaar?

Als luide, schallende snortonen die in het begin iets aanzwellen en na twee tot drie seconden abrupt worden afgebroken. Het geluid verschilt duidelijk van dat van de bruine sprinkhaan.

Hoe onderscheid ik de ratelaar van de bruine sprinkhaan?

Op uiterlijk lijken ze sterk op elkaar; de ratelaar heeft iets kortere en relatief bredere vleugels. In de praktijk is het geluid het betrouwbaarste kenmerk.

Waar komt de ratelaar voor?

Op droge, warme terreinen en in zonnige wegbermen. In het midden, oosten en zuiden van Nederland is hij algemeen; in het noorden en westen zeldzaam.

Wanneer kan ik hem horen?

Van juli tot en met november, met de meeste zang op de warmste uren van de dag.

Waarom heet hij ratelaar?

Naar het geluid: het aanzwellende, schallende geratel dat de mannetjes maken door hun achterpoten langs de voorvleugels te strijken.

Herkenning en levenswijze zijn ontleend aan Insecten van Europa van Naturalis Biodiversity Center; de verspreiding in Nederland aan de NDFF Verspreidingsatlas van EIS Kenniscentrum Insecten. Zie ook onze verantwoording.

De seizoensmail

Eén keer per maand een korte mail: welke dieren er die maand te zien zijn, in welke gebieden, en wat er die maand net begint of juist ophoudt. Niet vaker, en nooit een advertentie.

Je krijgt eerst een mailtje met een bevestigingslink. Pas als je daarop klikt sta je op de lijst — zo kan niemand jouw adres aanmelden.