Dieren spotten in Haringvliet & Hollands Diep

Een zeearm die weer een kier openstaat

Het Haringvliet was tot 1970 een open zeearm. Toen gingen de sluizen dicht, en werd het in één klap een zoetwaterbekken: geen getij meer, geen zout, en geen doorgang voor vis die van zee naar de rivieren wil. Een halve eeuw lang stuitten zalm, zeeforel, elft en fint op een muur.

Sinds 2019 staan de sluizen bij vloed regelmatig op een kier. Dat is geen vispassage en geen vistrap — het is letterlijk een spleet tussen de schuiven van het sluizencomplex, waardoor bij vloed zout water naar binnen stroomt en vissen mee kunnen zwemmen. Rijkswaterstaat formuleert het doel zo: “Verschillende trekvissen kunnen zo weer optrekken naar hun favoriete paaigebieden.”

Wat het heeft opgeleverd is voorzichtig positief en expliciet nog onbeslist. Rijkswaterstaat schrijft in 2026: “We zien inmiddels dat de vissen in ieder geval de kieropeningen weten te vinden”, maar ook: “Het is nog te vroeg om te zeggen wat de effecten zijn op trekvissen in de rivieren.”

Welke vissen er daadwerkelijk doorheen gaan

De doelsoorten zijn zalm, paling en zeeforel. Wat er feitelijk is waargenomen bij de sluizen is breder: Rijkswaterstaat noemt bot, glasaal, spiering en haring, en verder driedoornige stekelbaars, snoekbaars en brasem. Uit de monitoring bleek dat haring en sprot samen 95 procent van het totaal uitmaken, over 23 aangetroffen soorten.

RAVON vond na het eerste kierjaar dat zeebaars en koornaarvis de kier gebruiken en in het westelijk deel van het Haringvliet verblijven, en zag ook hogere dichtheden van jonge paling en bot.

Het Natura 2000-aanwijzingsdocument noemt daarnaast zeeprik, rivierprik, elft, fint, zalm, bittervoorn en rivierdonderpad als beschermde vissoorten van dit gebied.

Vogels: vier hutten, een toren en een ei

Voor wie komt kijken is de Vogelboulevard Hellegat-Ventjagersplaten het meest complete aanbod: vier vogelkijkhutten en een uitkijktoren, met namen die meteen zeggen waar ze voor bedoeld zijn — Visarend, Zwartkopmeeuw, Lepelaar en Kluut. Alleen de hut Kluut is toegankelijk voor mensen met een fysieke beperking. Controleer vóór vertrek de status van de uitkijktoren bij Ooltgensplaat; Staatsbosbeheer meldt die als tijdelijk afgesloten.

Aan de andere kant van het water staat Vogelobservatorium Tij, een eivormig bouwwerk bij de Scheelhoek met een vaste telescoop, het hele jaar vrij te bezoeken tussen zonsopkomst en zonsondergang. Er broedt jaarlijks een kolonie grote sterns op een van de Scheelhoek-eilanden.

Staatsbosbeheer vat het veldbeeld zo samen: “Er worden regelmatig lepelaars, grote zilverreigers, zeearenden en visarenden (vooral op doortrek) waargenomen.”

Tiengemeten: een eiland met een veerpont

Tiengemeten ligt midden in het Haringvliet en is alleen per veerpont bereikbaar, dagelijks tussen 10.00 en 17.00 uur op het hele uur. Het bezoekerscentrum is van dinsdag tot en met zondag open van 10.15 tot 16.45 uur; op maandag is alles gesloten.

De bever en de zeearend zijn er vaste bewoners. In de winter zitten er bergeenden, slobeenden en wintertalingen; in voorjaar en najaar kluten, wulpen, scholeksters, reigers en lepelaars. Er lopen drie routes: de Beverroute van 4,5 kilometer, de Historische Polderwandeling van 7 kilometer, en de Wildernisroute waarbij je zelf je weg zoekt.