Wat kun je in januari spotten?

Januari is de maand met de grootste aantallen en de kleinste inspanning. Je hoeft niet ver, je hoeft niet vroeg op, en je hoeft niet lang te lopen: het meeste staat gewoon in het open veld, en het is er in getallen die de rest van het jaar niet voorkomen. Wat je wél nodig hebt is geduld en warme kleren, want alles draait om stilstaan.

Nederland is een ganzenland

Van de kolgans is Nederland volgens de soortpagina een van de belangrijkste overwinteringsgebieden ter wereld, en januari is het hart van dat seizoen. In de polders staan ze met duizenden tegelijk, samen met brandganzen, en op het water zitten smienten, nonnetjes, grote zaagbekken en brilduikers. Tussen de zwanen zit met wat geluk een wilde zwaan, die hier van half oktober tot half april is. Vriest het een paar dagen, dan verdwijnt het open water en concentreert alles zich op de laatste wakken — dat is het moment om te gaan.

Boven het open land

Waar zoveel vogels bij elkaar zitten, jagen roofvogels. De zeearend is in januari op zijn best te zien, en boven heide en kwelders hangen blauwe kiekendieven, ruigpootbuizerds en de velduil, die in de winter juist wél te zien is. Op open terrein zit de klapekster steevast op het hoogste punt dat er is: een losse struik, een paaltje, een draad.

De vos laat zich horen

Januari valt midden in de ranstijd van de vos, die van december tot februari loopt. In die weken zijn vossen overdag actiever dan normaal, en 's nachts hoor je het schorre blaffen dat mensen consequent voor iets anders houden. Het eerste licht is kansrijker dan de avond.

En de uilen roepen nog steeds

De roepactiviteit van uilen loopt volgens achttien jaar dagelijkse waarnemingen in Limosa van september tot in januari, en Sovon kopte niet voor niets dat het voor bosuilen al lang nieuwjaar is. Een heldere, windstille januariavond in oud loofbos is nog altijd een van de beste momenten van het jaar.

Sporen lezen

Dit is dé maand voor sporen. Natte grond, rijp en soms sneeuw houden prenten vast, en zonder blad zie je waar dieren werkelijk lopen. Onder een vaste uilenrustplek liggen braakballen vol muizenbotjes — noteer wat je vindt en ga er niet nog een keer onder staan. Ook vraatsporen zijn nu goed leesbaar: aangevreten dennenappels van de eekhoorn, geschilde takken, en de wroetplekken van wilde zwijnen.

Tel een half uur mee

Het laatste weekend van januari houdt Vogelbescherming Nederland de Nationale Tuinvogeltelling: je kijkt één keer een halfuur naar je tuin of balkon en geeft door wat je ziet. Het kost niets, het levert echte data op, en het is de makkelijkste manier om je eigen herkenning te toetsen. Wie in de weken ervoor al voert, telt bovendien meer soorten: wat er wel en niet in de voedertafel hoort, staat in tuinvogels voeren.

Waar je heen gaat, en waar je op let

Voor ganzen, zeearend en wintereenden: de Oostvaardersplassen, Lauwersmeer, De Onlanden en de Biesbosch. Voor velduil en klapekster naar open heide of duin: Dwingelderveld of Zuid-Kennemerland. Eén ding om serieus te nemen: winter kost dieren energie die ze niet kunnen missen. Een groep ganzen die door jou opvliegt, verbrandt reserves voor niets. Blijf op afstand en op de paden — zie verantwoord spotten.