Gierzwaluw
📷 Marton Berntsen, CC BY-SA 3.0 (Wikimedia Commons)

Gierzwaluw spotten in Nederland

Apus apus · Common Swift

Makkelijk 🦅 Vogel

Waar en wanneer zie je een gierzwaluw in Nederland? Deze soort is makkelijk te zien, van mei tot en met augustus.

Hoe herken je een gierzwaluw?

Egaal donkerbruin tot zwart ogende vogel van 17 tot 18,5 centimeter met lange, sikkelvormige vleugels en een spanwijdte van 40 tot 44 centimeter; alleen van dichtbij zie je een vage lichte keelvlek. De vlucht is snel en stijf, met gierende, gillende roepen.

Waarmee kun je een gierzwaluw verwarren?

Lijkt op: Boerenzwaluw, Huiszwaluw

  • Boerenzwaluw: De boerenzwaluw is kleiner, heeft een rood voorhoofd en een roomwitte onderzijde en vliegt laag en wendbaar; de gierzwaluw is egaal donker met stijve sikkelvleugels.
  • Huiszwaluw: De huiszwaluw heeft een witte onderzijde en witte stuit; de gierzwaluw is van onderen even donker als van boven, op een vage lichte keelvlek na.

Hoe klinkt een gierzwaluw?

Opname: Jugrü, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

Waar zie je deze soort in Nederland?

Vrijwel elke stad en elk dorp in Nederland; hij is volledig afhankelijk van bebouwing.

Leefgebied: Bebouwd gebied: nestelt onder dakpannen, achter dakgoten en in spouwgaten, en jaagt hoog in de lucht boven stad en land.

Dit is een algemene, wijdverspreide soort: je kunt hem op veel meer plekken tegenkomen dan de gebieden hieronder. Zie die lijst als een startpunt, niet als een volledige opsomming.

Hoe zeker is dit? geverifieerd kans volgens bron aanwezigheid gemeld Koppelingen die de onderste drempel niet halen, publiceren we niet. Zo bepalen we dat.
NDFF open data, 1.652 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 Nationaal Park De Biesbosch

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 1.610 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 Nationaal Park Lauwersmeer

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 1.415 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 Oostvaardersplassen

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 1.304 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.
NDFF open data, 1.247 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 Naardermeer

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 1.130 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 Fochteloërveen

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 927 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 Deelerwoude

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 793 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.
NDFF open data, 722 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.
NDFF open data, 521 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.
NDFF open data, 492 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.
NDFF open data, 463 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.
NDFF open data, 440 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 Nationaal Park De Meinweg

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 355 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 Zwin / Zeeuws-Vlaanderen

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 314 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.
NDFF open data, 288 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.
NDFF open data, 258 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.
NDFF open data, 252 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.
NDFF open data, 204 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.
NDFF open data, 178 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 Onlanden / Leekstermeer

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 175 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 Nationaal Park Oosterschelde

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 114 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 Planken Wambuis

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 2.049 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 De Blauwe Kamer

aanwezigheid gemeld
NDFF open data
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 Zouweboezem

aanwezigheid gemeld
NDFF open data
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 Oostelijke Vechtplassen

aanwezigheid gemeld
NDFF open data
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 Noordhollands Duinreservaat

aanwezigheid gemeld
NDFF open data
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.
NDFF open data
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 Ilperveld

aanwezigheid gemeld
NDFF open data
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 De Dollard

aanwezigheid gemeld
NDFF open data
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.
NDFF open data
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 Landgoed Ennemaborg

aanwezigheid gemeld
NDFF open data
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 Meijendel & Berkheide

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 5.968 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 Voornes Duin

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 2.023 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.
NDFF open data, 1.904 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 De Maashorst

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 2.852 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 Strabrechtse Heide & Beuven

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 1.280 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 Loonse en Drunense Duinen

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 1.571 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 Schoorlse Duinen

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 3.646 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.
NDFF open data, 221 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

📍 De Putten bij Camperduin

aanwezigheid gemeld
NDFF open data, 216 waarnemingen 2016-2026
Landelijke periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

Deze koppelingen komen rechtstreeks uit de database — per gebied met de kans, de bron en het bewijsniveau.

Wanneer is de beste tijd?

Groen = te zien · oranje = piekperiode. De balk rolt automatisch uit de database.

Beste periode: Eind apr t/m eind jul; begin augustus is hij al weg.

Beste tijdstip: Warme avonden, wanneer de groepen gierend rond de daken scheren.

Recente waarnemingen

👁️ Waar is deze soort recent gezien?

Bekijk de actuele waarnemingen op Waarneming.nl. Een handige aanvulling op onze geverifieerde informatie.

Actuele waarnemingen op Waarneming.nl →

Zo vergroot je je kans

  • Leer eerst het geluid: de meeste vogels hoor je voordat je ze ziet.
  • Ga in het eerste uur na zonsopkomst, als de zang op zijn hoogtepunt is en de wind nog laag.
  • Gebruik een kijkhut of natuurlijke dekking; stilzitten levert meer op dan dichterbij lopen.
  • Houd de zon in je rug — tegen het licht in zie je alleen een silhouet, geen kleur.

🎒 Wat je hiervoor nodig hebt

Verrekijker; vooral je oren, want je hoort ze eerder dan je ze ziet

Fotograferen

Ga op een warme avond op een plein staan waar ze laag rond de gevels scheren en volg met een korte sluitertijd mee. Focus vooraf op een vast punt en wacht tot een vogel erdoorheen vliegt — meesturen lukt vrijwel niemand

🌿 Verantwoord spotten

Houd afstand, blijf op de paden en lok dieren nooit met voer of geluid. Verlaat het gebied zodra een dier onrustig wordt.

Bronnen: NDFF Flora & Fauna Verkenner (open data), geraadpleegd 31-07-2026; Vogelbescherming Nederland; Sovon Vogelonderzoek Nederland
Status: Geverifieerd · Laatst gecontroleerd: 2026-08-07

Veelgestelde vragen

Is een gierzwaluw een zwaluw?

Nee, ondanks de naam. Zwaluwen horen bij de zangvogels, de gierzwaluw hoort tot de gierzwaluwachtigen — een heel andere familie, die veel nauwer verwant is aan kolibries. Dat ze op elkaar lijken komt door convergente evolutie: allebei jagen ze op vliegende insecten en dus hebben ze allebei lange, smalle vleugels gekregen. Kijk je goed, dan zie je het verschil meteen: de gierzwaluw is egaal donker zonder enig lichtvlek, heeft stijve sikkelvormige vleugels en zeilt met snelle, hoekige uitvallen, terwijl zwaluwen fladderender vliegen en lichte delen hebben.

Wanneer zijn gierzwaluwen in Nederland?

Maar drie maanden. Ze komen eind april of begin mei aan en vertrekken alweer eind juli of begin augustus. Dat maakt hem de kortst verblijvende broedvogel van het land. Als je in juli merkt dat het opeens stil is boven de straat, dan zijn ze vertrokken — hun jongen zijn dan uitgevlogen en gaan direct mee. Ze overwinteren tussen Mali en Congo.

Klopt het dat gierzwaluwen in de lucht slapen?

Ja. Buiten het broedseizoen komt een gierzwaluw vrijwel niet meer op een vaste plek: hij eet, drinkt, paart en slaapt in de lucht. Slapen doet hij op grote hoogte, met korte periodes waarin telkens één hersenhelft rust. Een jonge gierzwaluw die uitvliegt kan daardoor twee tot drie jaar achter elkaar in de lucht blijven, tot hij zelf gaat broeden. Zijn pootjes zijn zo klein dat hij ze alleen gebruikt om zich aan een verticale wand vast te klampen — vandaar de wetenschappelijke naam Apus, “zonder voeten”.

Waar nestelen gierzwaluwen?

In holtes in gebouwen: onder dakpannen, achter dakgoten, in spouwgaten en achter boeiboorden. Van oorsprong is het een rotsvogel, en een stad is voor hem simpelweg een rotslandschap. Dat maakt hem meteen kwetsbaar: bij renovatie en na-isolatie verdwijnen die holtes, en omdat een gierzwaluw jaar na jaar terugkeert naar exact dezelfde opening staat hij dan letterlijk voor een dichte muur. Neststenen of gierzwaluwdakpannen inbouwen bij een verbouwing is de meest effectieve maatregel die je voor deze soort kunt nemen.

Wat eet een gierzwaluw?

Uitsluitend vliegende insecten, die hij al vliegend vangt: muggen, vliegen, bladluizen, kleine motten en zwevende spinnetjes. Hij verzamelt ze in zijn keel tot een bal van soms enkele honderden insecten en brengt die in één keer naar de jongen. Bij langdurig slecht weer trekken volwassen vogels honderden kilometers om een regenfront heen om te kunnen jagen, terwijl de jongen in het nest tijdelijk in een soort spaarstand gaan en dagen zonder voedsel kunnen.

Hoe klinkt een gierzwaluw?

In de broedtijd scherpe, gierende geluiden rond de daken. Dat gillen is het verschil met de huiszwaluw, die juist zacht kwettert. Hoger op deze pagina staat een opname.

Gegevens over voorkomen komen uit de NDFF, van Vogelbescherming Nederland en van Sovon Vogelonderzoek Nederland. Zie ook onze verantwoording.

De seizoensmail

Eén keer per maand een korte mail: welke dieren er die maand te zien zijn, in welke gebieden, en wat er die maand net begint of juist ophoudt. Niet vaker, en nooit een advertentie.

Je krijgt eerst een mailtje met een bevestigingslink. Pas als je daarop klikt sta je op de lijst — zo kan niemand jouw adres aanmelden.