Muurhagedis spotten in Nederland
Zeldzaam 🦎 Reptiel Kwetsbare soort · R1
🛡️ Bewust geen exacte vindplaatsen
Dit is een kwetsbare soort. Wij noemen bewust geen exacte vindplaatsen. Staat er hieronder een gebied, dan is dat omdat de terreinbeheerder de soort daar zelf publiceert; de bron staat erbij. Zo dragen we bij aan de bescherming van de soort. Waarom we dat doen.
Waar en wanneer zie je een muurhagedis in Nederland? Deze soort is zelden te zien, van maart tot en met september.
Hoe herken je een muurhagedis?
Slanke hagedis die met staart en al tot ongeveer 19 centimeter lang wordt, met een smalle, platte kop, sterke poten en lange tenen. De achterrand van de halskraag is glad en niet getand, en de schubben zijn nauwelijks gekield — daaraan onderscheid je hem van onze andere hagedissen.
Waar zie je deze soort in Nederland?
Zuid-Limburg. Het gaat om één volledig geïsoleerde populatie van enkele honderden dieren op oude, zuidgerichte muurwerken; elders in Nederland komt de soort niet voor.
Leefgebied: Warme, stenige plekken. Van oorsprong rotswanden; in Nederland oude muurwerken en spoortaluds, waar de stenen overdag warmte opnemen en die 's avonds weer afgeven.
Wanneer is de beste tijd?
Groen = te zien · oranje = piekperiode. De balk rolt automatisch uit de database.
Beste periode: Maart tot en met september. Het beste moment is een zonnige ochtend in april of mei, als de dieren zich moeten opwarmen en lang blijven zitten.
Beste tijdstip: Ochtend, zodra de zon op de muur staat.
Recente waarnemingen
👁️ Waar is deze soort recent gezien?
Bekijk de actuele waarnemingen op Waarneming.nl. Een handige aanvulling op onze geverifieerde informatie.
Actuele waarnemingen op Waarneming.nl →
Let op: bij kwetsbare soorten worden waarnemingen door de bron al vervaagd of afgeschermd. Wij nemen geen exacte locaties over.
Zo vergroot je je kans
- Ga op een zonnige ochtend, als ze zich opwarmen en nog traag zijn.
- Zoek de overgangen op: bosrand, heidepad, houtstapel, zuidhelling.
- Loop rustig — reptielen voelen trillingen in de grond eerder dan dat ze je zien.
- Kijk maar raak niet aan: oppakken is verstorend en bij beschermde soorten niet toegestaan.
🎒 Wat je hiervoor nodig hebt
Verrekijker met korte scherpstelafstand. Op een muur zit je al snel te dichtbij voor een gewone kijker, en te dichtbij komen jaagt de dieren weg.
Fotograferen
Ga laag zitten en wacht af in plaats van te naderen. Een muurhagedis die zich niet bedreigd voelt, komt vanzelf terug op dezelfde warme steen. Fotografeer zo dat de muur niet herkenbaar in beeld komt.
🌿 Verantwoord spotten
Houd afstand, blijf op de paden en lok dieren nooit met voer of geluid. Verlaat het gebied zodra een dier onrustig wordt. Dit is een kwetsbare soort. Wij noemen bewust geen exacte vindplaatsen. Staat er hieronder een gebied, dan is dat omdat de terreinbeheerder de soort daar zelf publiceert; de bron staat erbij. Zo dragen we bij aan de bescherming van de soort.
Status: Geverifieerd · Laatst gecontroleerd: 2026-08-07
Veelgestelde vragen
Hoe herken je een muurhagedis?
Aan zijn slanke bouw en zijn staart. Met staart en al wordt hij tot ongeveer 19 centimeter lang, waarvan het grootste deel staart — veel langer in verhouding dan bij onze andere hagedissen. De kop is smal en plat, de poten zijn sterk en de tenen opvallend lang, waarmee hij verticale muren op rent. De achterrand van de halskraag is glad en niet getand, en de rugschubben zijn nauwelijks gekield, waardoor het dier gladder oogt.
Wat is het verschil tussen een muurhagedis, een zandhagedis en een levendbarende hagedis?
Bouw en ondergrond. De muurhagedis is het slankst en heeft de langste staart, een gladde halskraagrand en vrijwel ongekielde schubben; hij zit vrijwel altijd op steen. De zandhagedis is fors en gedrongen, met duidelijk gekielde schubben, en de mannetjes zijn in het voorjaar felgroen op de flanken; die zit op heide en in duinen. De levendbarende hagedis is klein en bruin met een korte kop, en die vind je op vochtige heide en langs bosranden. Zit een slanke hagedis op een muur in Zuid-Limburg, dan is de kans groot dat het de muurhagedis is.
Waar komt de muurhagedis in Nederland voor?
Alleen in Zuid-Limburg, en daar op enkele oude, warme muurwerken. Het is één volledig geïsoleerde populatie van enkele honderden dieren: er is geen uitwisseling met de dichtstbijzijnde populaties over de grens. Dat maakt de soort kwetsbaar voor elke ingreep in het muurwerk. Nederland ligt op de noordrand van het areaal — verder zuidelijk in Europa is de muurhagedis juist een van de algemeenste hagedissen.
Wanneer is de kans het grootst om een muurhagedis te zien?
Op een zonnige ochtend tussen maart en september, en het liefst in april of mei. Als reptiel moet hij zich eerst opwarmen voordat hij actief kan worden, dus vroeg op de dag zit hij het langst stil op een warme steen. Midden op een hete zomerdag zoekt hij juist de schaduw op. Bewolkt weer is kansloos. Beweeg langzaam en blijf op afstand: een muurhagedis die schrikt, verdwijnt in een spleet en komt pas na een kwartier terug.
Waarom noemen jullie geen vindplaatsen van de muurhagedis?
Omdat álle waarnemingen van deze soort in de NDFF vervaagd zijn tot hokken van 5 bij 5 kilometer. De soort is gewild bij verzamelaars en de populatie is zo klein en zo geconcentreerd dat elke extra druk telt. Wij houden het daarom bij de regio Zuid-Limburg. Wat wél kan: meld je eigen waarneming bij RAVON of via waarneming.nl, en kijk vanaf de openbare weg — het muurwerk zelf is leefgebied, geen uitkijkpunt.
Gegevens over voorkomen komen uit de NDFF en van RAVON, kenniscentrum voor reptielen, amfibieën en vissen. Deze soort staat op de NDFF Lijst Kwetsbare Soorten: álle waarnemingen zijn vervaagd tot 5 bij 5 kilometer, daarom noemen wij geen gebieden of vindplaatsen. Zie ook onze verantwoording.
Meer foto's
De seizoensmail
Eén keer per maand een korte mail: welke dieren er die maand te zien zijn, in welke gebieden, en wat er die maand net begint of juist ophoudt. Niet vaker, en nooit een advertentie.
Je krijgt eerst een mailtje met een bevestigingslink. Pas als je daarop klikt sta je op de lijst — zo kan niemand jouw adres aanmelden.